Dołącz do czytelników
Brak wyników

Komunikacja w szkole

5 listopada 2019

NR 50 (Listopad 2019)

Komunikacja bez tajemnic!
Część pierwsza

0 13

Komunikacja jest tematem, który zawsze pozostanie aktualny i niezwykle ważny, szczególnie w szkole. Zastanów się, jak wiele już wiesz na ten temat? Może uczestniczyłeś w specjalistycznych kursach czy webinariach online z tego zakresu? A może pomimo swojej praktyki i bogatego doświadczenia w nauczaniu masz wrażenie, że w tej dziedzinie powinieneś się jeszcze wiele dowiedzieć?

KOMUNIKACJA – czyli pojęcie, które wszyscy znają!

Niemal wszyscy, i to w bardzo krótkim czasie, niekiedy wręcz intuicyjnie, będą w stanie zdefiniować pojęcie komunikacji. Jest ono tak rozpowszechnione i często używane w języku potocznym, że niemożliwe jest przedstawienie tylko jednej definicji tego zjawiska. Badacze różnych dziedzin starali się wyjść naprzeciw temu problemowi i dookreślić pojęcie komunikacji. Podjęte próby nie zakończyły się jednak sukcesem ze względu na fakt, że różne dziedziny nauki, różne podejścia oraz teorie skupiają się na odrębnych założeniach tego zagadnienia. W konsekwencji, wstępne rozważania determinują i określają, w jaki sposób postrzegana jest później komunikacja. Jeden z polskich badaczy, Emanuel Kulczycki1, przytacza nawet historię badań nad komunikacją dwóch zagranicznych badaczy Francisa A. Cartiera i Kennetha A. Harwooda. Dostrzegli oni pewną analogię pomiędzy podejmowanymi rozważaniami nad komunikacją a definiowaniem jej samej. Jeśli badacze podejmują określone wstępne założenia, wyznaczają główny problem badawczy, to także cały proces komunikacji jest postrzegany właśnie z tej perspektywy. Opierając się na powyższych wnioskach, możemy wyróżnić kilka odrębnych możliwości interpretowania pojęcia komunikacji, czyli:

  • ujęcie deskryptywne – z tej perspektywy interpretowanie pojęcia komunikacji będzie ukierunkowane przede wszystkim na sam proces komunikowania, wyeksponowane zostaną jego podstawowe składniki, czyli np. nadawca czy odbiorca, a także cała uwaga będzie skupiona przede wszystkim na poszukiwaniu innych istotnych elementów składowych,
  • ujęcie normatywne – z tej perspektywy komunikacja będzie stanowić pewien wzór, normę, której powinno się przestrzegać, aby była ona efektywna,
  • ujęcie intuicyjne – skłania do rozpatrywania procesu komunikacji z perspektywy intuicji, przypuszczeń czy też przewidywań,
  • ujęcie funkcjonalne – postrzega komunikację poprzez cel: do kogo lub też do czego używana jest komunikacja. W ten sposób interpretacja pojęcia ukierunkowana jest na funkcję, jaką ma pełnić i tym samym dotyczy rzeczy czy też narzędzi komunikacji.

Refleksja nad postrzeganiem, a także interpretowaniem procesu komunikacji jest niezwykle ciekawa i faktycznie można odnieść wrażenie, że chociaż, jak się zdawało, wszyscy wiemy, czym jest komunikacja, to kryje ona w sobie znacznie więcej „tajemnic” do odkrycia. 

Kultura, ty i komunikacja

Kultura zarówno w wąskim, jak i szerokim znaczeniu wpływa na proces komunikacji i odwrotnie. Natomiast szkoła jako element świata społecznego podlega licznym przeobrażeniom, które mogą mieć wpływ na jakość komunikacji i to zarówno pomiędzy nauczycielami a uczniami, jak i nauczycielami a rodzicami. Bardzo obrazowo przedstawiła to Alicja Kargulowa, która przyrównała współczesną szkołę do zwierciadła, w którym, jak w dużym lustrze, odbijają się różne (zarówno pozytywne, jak i negatywne) zjawiska współczesnego życia społecznego. Z tego też powodu zanim przejdziemy dalej i poznamy skuteczne metody budowania efektywnej komunikacji, musimy zdać sobie sprawę z wyżej przedstawionych faktów. Po pierwsze komunikacja nie dla każdego będzie oznaczać to samo, a po drugie środowisko społeczne, w jakim odbywa się komunikacja (zarówno przestrzeń społeczna, np. budynek szkoły, jak i lokalizacja czy panujące normy społeczne itd.), będzie miało duży wpływ na końcowy efekt naszej komunikacji. Warto o tym pamiętać i odpowiednio się przygotować.

„Poznaj” siebie i… miejsce, gdzie uczysz!

Jak mawiał Hans Zeider: „Początkiem każdej nauki jest osobiste doświadczenie” i trudno odmówić racji tym słowom. Zastanów się, jak oceniasz swoją dotychczasową komunikację z rodzicami oraz uczniami. Czy były w twoim doświadczeniu takie sytuacje, które można uznać za trudne? Czy są określone tematy, które pragnąłbyś pogłębić, np. asertywność w komunikacji albo swobodne rozpoczynanie konwersacji na wymagające tematy, bez tremy i zbędnego stresu? Chwila refleksji nad tego typu pytaniami ukierunkowuje naszą uwagę i sprawia, że możemy docenić swoje wysiłki i dookreślić to, co chcielibyśmy poprawić lub czego się jeszcze nauczyć.
 

Tabela 1. Ocena obecnych umiejętności komunikacyjnych
Zastanów się uważnie i wypisz 3 wydarzenia/sytuacje, które za sprawą m.in. Twoich umiejętności komunikacyjnych miały pozytywne zakończenie Zastanów się i przywołaj w pamięci te wydarzenia/ sytuacje, które za sprawą m.in. Twoich umiejętności komunikacyjnych nie przebiegły tak, jak tego oczekiwałeś. Czy możesz wskazać, jakie elementy komunikacji chciałbyś w związku z tymi zdarzeniami poćwiczyć lub rozwinąć?

1.
2.
3.

1.
2.
3.

 

PUŁAPKI KOMUNIKACYJNE

KRYTYKOWANIE CZY TEŻ OSĄDZANIE ROZMÓWCY LUB SPOSOBU JEGO MYŚLENIA – KAŻDY ma prawo do własnej opinii, jednak wydawanie pejoratywnych osądów w stosunku do partnera rozmowy najczęściej prowadzi do oporu z jego strony i eskalacji nieskutecznej komunikacji. Nie oznacza to jednak, że należy aprobować każdy postulat, lecz odpowiednio formułować swoje wnioski, czyli zawsze odwoływać się w rozmowie do poszczególnych sytuacji oraz rozmawiać o konkretnym zachowaniu, maksymalnie koncentrując się na poruszanym temacie rozmowy;

STAWIANIE WSTĘPNYCH ZAŁOŻEŃ I DIAGNOZY – czyli nadmierne uogólnianie i zakładanie „z góry” intencji rozmówcy oraz interpretowanie bez wszystkich przesłanek jego zachowania, analizowanie i stawianie diagnozy, dlaczego rozmówca zachowuje się tak, a nie inaczej;

ROZKAZYWANIE ORAZ OSTRZEGANIE – czyli używanie takiego tonu głosu oraz dobór takiego słownictwa, które nie pozostawia żadnych alternatyw rozmówcy;

NADMIERNA POBŁAŻLIWOŚĆ – czyli próba zjednania sobie opinii i uznania u rozmówcy poprzez nadmierne chwalenie, aprobowanie wszelkich działań i uległość;

MORALIZOWANIE – czyli nadmierne dawanie rad oraz upomnień, jak należy w danej sytuacji właściwe postąpić;

BAGATELIZOWANIE – czyli nieuznawanie lub wręcz ignorowanie zasadności tematu rozmowy;

PYTANIA – czyli np. nadmierne wypytywanie o prywatne wątki podczas rozmowy czy też posługiwanie si...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy