Dołącz do czytelników
Brak wyników

Komunikacja w szkole

9 czerwca 2022

NR 73 (Czerwiec 2022)

Cztery kluczowe wyznaczniki efektywnej współpracy pedagoga i psychologa szkolnego z rodzicami ucznia

0 99

Przed specjalistami szkolnymi stawia się wiele zadań. Jedno z nich polega na współpracy z rodzicami w zakresie rozwiązywania problemów dzieci. Zdarza się jednak, że postawy i przekonania rodziców lub stosowane przez nich metody postępowania kłócą się z podejściem pedagoga/psychologa szkolnego. W takich sytuacjach warto przede wszystkim szukać wspólnych płaszczyzn porozumienia oraz kompromisu, rzecz jasna zgodnie z zasadami komunikacji interpersonalnej oraz respektując granice wyznaczone z jednej strony kompetencjami i uprawnieniami zawodowymi odpowiednimi do zajmowanego stanowiska, z drugiej – prawami i powinnościami rodziców.

To własnie na wspomnianym polu dochodzi najczęściej do nieporozumień, sporów i konfliktów. Jak temu zaradzić? Co zrobić, by współpraca pedagoga/psychologa szkolnego z rodzicami była jak najbardziej profesjonalna, przebiegała sprawnie i efektywnie? Oto propozycja dla tych, którzy mierzą się dzisiaj z tym problemem, bez względu na dotychczasowe doświadczenie i pamięć, jak to drzewiej bywało, oraz tych, którzy dopiero zdobywają szlify w zawodze.

KROK 1. Nie dać się ponieść stereotypom 

W społecznej świadomości pojawia się wiele zafałszowanych przekonań o relacjach rodziców ze szkołą. Pedagodzy również nie są od nich wolni, głosząc m.in.: „Rodzice gardzą nauczycielami, nie mają czasu dla własnych dzieci, swoje frustracje przelewają na szkołę… 

POLECAMY

Są roszczeniowi, uważają, że to nauczyciele powinni przejąć ich obowiązki wychowawcze… Lekceważą nasze opinie dotyczące ich dzieci. Wiedzą wszystko najlepiej, więc nie respektują wskazań i porad, choć to my jesteśmy specjalistami od wychowania i pomocy psychologiczno-pedagogicznej”. Takich stereotypów nie powinno się głosić ani rozpowszechniać. Dlaczego? Bo zwyczajnie są antypedagogiczne. Szkodzą wizerunkowi szkoły i nauczycieli, skutecznie „podkopują” wysiłki podejmowane w kierunku budowania dobrej relacji i współpracy z rodzicami. 

Faktem jest, że bywają rodzice, którzy nie interesują się swoimi pociechami i ciężar wychowania próbują scedować na szkołę. Są też rodzice nadopiekuńczy, roszczeniowi, wiedzący wszystko najlepiej, kłótliwi i agresywni. Ale nawet do takich trzeba umieć przemówić, nawiązać kontakt, wspierać w wychowaniu, doradzać, pomagać. 

Z psychologicznego punktu widzenia relacja pedagoga/psychologa z rodzicami jest niesymetryczna. Specjalista szkolny ma pewnego rodzaju prymat, występuje bowiem z ramienia instytucji, posiada wiedzę i doświadczenie w rozwiązywaniu problemów pedagogicznych i wychowawczych. Dlatego to na nim spoczywa odpowiedzialność za kształt i charakter relacji z rodzicami. Nie powinien więc nadmiernie podkreślać ani wykorzystywać swojej przewagi nad nimi czy ustawiać się na pozycji autorytetu, który narzuca swoją wizję wychowania dziecka, postępowania względem niego. Przeciwnie, wskazane jest, by starał się traktować rodziców ucznia po partnersku tak często, jak tylko jest to możliwe. 

KROK 2. Nie być na bakier z prawem 

Znajomość i przestrzeganie podstaw prawnych regulujących pracę pedagoga i psychologa szkolnego oraz stosunki między szkołą a rodziną jest podstawowym warunkiem udanej, efektywnej współpracy w obszarze pomocy psychologiczno-pedagogicznej, minimalizującym jednocześnie ryzyko przekroczenia granic kompetencyjnych. W relacji z rodzicami warto zawsze mieć na uwadze m.in. następujące kwestie:

  • Europejska Karta Praw i Obowiązków Rodziców mówi: „Rodzice mają prawo do uznania ich prymatu jako pierwszych nauczycieli swoich dzieci. Rodzice mają obowiązek wychowywać swoje dzieci w sposób odpowiedzialny i nie zaniedbywać ich”.
  • Polskie prawo również respektuje i uznaje nadrzędną rolę rodziców w procesie wychowawnia ich dzieci. Artykuł 48 ust. 1 Konstytucji RP mówi: „Rodzice mają prawo do wychowania swoich dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, a także wolność jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania”.
  • Szkoła jest zobowiązana, jak stanowi art. 1 pkt 2–3 ustawy Prawo oświatowe: „do realizowania zadań związanych z wspomaganiem wychowawczej funkcji rodziny oraz wychowaniem, rozumianym jako wspieranie dziecka w rozwoju ku pełnej dojrzałości w sferze fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i społecznej, wzmacniane i uzupełniane przez działania z zakresu profilaktyki problemów dzieci i młodzieży”. 
     
Zapamiętaj!
Powyższe zapisy oznaczają, że nauczyciele i specjaliści nie powinni podejmować działań, które mogłyby – zdaniem rodziców – pozostawać w sprzeczności z ich koncepcją wychowania dziecka.

 

  • Szkoła udziela rodzicom swoich uczniów pomocy psychologiczno-pedagogicznej, o której mowa w § 1 rozporządzenia MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach, ale wyłącznie za ich zgodą. 
  • Szkoła ma obowiązek – na podstawie opinii i orzeczeń PPP oraz wniosków osób uprawnionych do ich składania – zorganizować i udzielać uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej, pamiętając przy tym, że korzystanie z niej jest dobrowolne (§ 3 ww. rozporządzenia). To oznacza, że nauczyciele i specjaliści szkolni mogą wspierać rozwój dziecka tylko w ograniczonym zakresie. Rodzice mają bowiem prawo decydowania o wyborze podmiotów udzielających dziecku tejże pomocy, a zadaniem szkoły jest bieżące informowanie ich o postępach i trudnościach dziecka w funkcjonowaniu na terenie szkoły w celu zapewnienia efektywności działań na jego rzecz. Wobec powyższego szkoła nie może również zmusić rodziców do zdiagnozowania dziecka w PPP, udostępnienia dokumentacji postdiagnostycznej ani też do korzystania przez ich dziecko z form wsparcia oferowanych w tym zakresie. Nie ma więc innego sposobu nawiązania właściwej relacji z rodzicem oporującym w takich kwestiach niż spokojna, rzeczowa rozmowa, w której dominuje troska o dobrostan rozwojowo-edukacyjny jego dziecka.
  • Informacje z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej objęte są ochroną danych osobowych. Dlatego poradnia psychologiczno-pedagogiczna oddaje całość dokumentów rodzicom/opiekunom i tylko oni mają prawo zdecydować o ich ujawnieniu w szkole. Trzeba też pamiętać, że:
    • nauczyciele i specjaliści prowadzący zajęcia z danym uczniem nie mogą przekazywać informacji zawartych w opiniach lub orzeczeniach innym nauczycielom, którym te informacje nie są potrzebne w pracy;
    • dokumentacja prowadzona przez pedagoga/psychologa podlega szczególnej ochronie, ponieważ zawiera dane osobowe dotyczące dzieci i ich rodzin, więc tajemnicą zawodową objęte powinny być wszystkie protokoły badań, rozmów, wywiadów, obserwacji; na prośbę rodziców może być sporządzona na podstawie tej dokumentacji opinia o dziecku oraz udostępnione wszelkie interpretacje uzyskanych w trakcie badań informacji. 
  • Nauczyciele, wychowawcy i specjaliści szkolni nie mają uprawnień prawnych do nadzorowania pobytu dzieci w domu ani ingerowania w ich działalność pozaszkolną. W takich sytuacjach obowiązek kontroli nad poczynaniami dziecka spoczywa na rodzicach. Nie posiadają również uprawnień do wpływania na poczynania rodziców uczniów. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, gdy pobyt w domu rodzinnym prowadzi do demoralizacji dziecka, zagrożenia jego rozwoju psychofizycznego lub zdrowia. Jeśli nauczyciel zauważy taki problem, ma moralny i prawny obowiązek reagować na krzywdę dziecka w ramach przysługujących mu kompetencji. Zainicjowanie postępowania dotyczącego władzy rodzicielskiej w przypadku zagrożenia dobra dziecka umożliwia mu art. 572 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeśli istnieje uzasadnione podejrzenie, że dziecko jest w rodzinie krzywdzone, powinien niezwłocznie zawiadomić o tym policję lub prokuratora. Obowiązek ten wynika z art. 12 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Do organów właściwych do prowadzenia postępowania przygotowawczego należy dalsze postępowanie. Jeśli szkoła podejrzewa, że to rodzice stosują przemoc wobec dziecka, nie informuje ich o dokonaniu zgłoszenia.

 

Zapamiętaj!
  • Obowiązkiem osób realizujących zadania na rzecz pomocy dzieciom jest przestrzeganie praw rodziców wynikających z władzy rodzicielskiej.
  • Dyrektorzy szkół/placówek oraz osoby wykonujące zadania na rzecz dzieci działają na podstawie i w granicach prawa, czyli w zakresie swoich kompetencji określonych przepisami prawa.
  • Granicą prawną interwencji w rodzinie na rzecz dziecka jest przekonanie, że zostało naruszone dobro dziecka lub przepisy rangi ustawy.


KROK 3. Edukacja rodziców 

T. Gordon w Wychowaniu bez porażek stwierdził, że „rodziców się oskarża, ale się ich nie szkoli”. Stąd wniosek, by w ramach wspierania rodziców w wychowawniu poszerzać ich wiedzę co do roli, jaką pełnią w rozwoju dziecka i jego szkolnej edukacji. Zdarza się, że rodzic skupiony głównie na swoich prawach, zaślepiony osobistymi racjami, zapomina o tym, że ciążą na nim również obowiązki wobec dziecka oraz powinności wobec szkoły, do której ono uczęszcza. Warto więc systematycznie edukować rodziców, odwołując się do aktów prawnych (Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz. U. z 2019 r., poz. 2086) oraz zapisów w statucie placówki mówiących o prawach i obowiązkach rodziców w szkole. To ważny aspekt współpracy pedagoga z rodzicami, zwiększający świadomość i wzmacniający w nich poczucie osobistego sprawstwa. Nie można przy tym pomijać również tego, jakie są obowiązki i powinności nauczycieli względem ich dzieci, aby ukazać możliwości szkoły we wspieraniu rozwoju i edukacji dziecka, a także uświadomić, że wielostronny i prawidłowy rozwój dziecka zależy od wspólnie realizowanych działań. Tego typu oddziaływania można prowadzić przy wielu okazjach – podczas indywidualnych rozmów, w czasie wywiadówek, za pośrednictwem ulotek czy tekstów umieszczanych na internetowej stronie szkoły. Trzeba to czynić z dużym taktem i wyczuciem, wszak adresowane są do osób dorosłych, które posiadają własne doświadczenie życiowe, w tym także opiekuńczo-wychowawcze, mają utrwalone poglądy i postawy, reprezentują różny poziom kulturalny, moral-
ny i intelektualny. 
 

Zapamiętaj!
Prawa i obowiązki rodziców w szkole to zbiór zagadnień określających, czego rodzice mogą oczekiwać od placówki, nauczycieli i całego systemu edukacji, a także jakie wymagania powinni wypełniać oni sami.


KROK 4. Rozsądna rozmowa 

Aby współpraca z rodzicami przebiegała sprawnie i efektywnie, warto pamiętać również o następujących kwestiach: 

  • Do pedagoga/psychologa szkolnego należy wykonanie pierwszego ruchu w nawiązaniu kontaktu, z pełną świadomością, że od jego podejścia do tej rozmowy bardzo dużo zależy. Jestem przeciwniczką „wzywania” rodzica do szkoły, a orędowniczką „zaproszen...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy