Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

14 czerwca 2018

NR 36 (Kwiecień 2018)

Kodowanie – dekodowanie w edukacji polonistycznej

0 356

Uczenie dzieci podstaw programowania to coraz silniejsza tendencja na całym świecie, a doświadczenia wielu krajów pokazują, że poznawanie zasad kodowania, a później języków programowania przynosi doskonałe efekty już w przypadku najmłodszych dzieci. 

Programowanie w kształceniu szkolnym

Nowa podstawa programowa wymaga, aby nauka programowania była stałym elementem kształcenia ogólnego od klasy pierwszej szkoły podstawowej. Zgodnie z wytycznymi rozporządzenia – „Przygotowując uczniów do myślenia abstrakcyjnego w przyszłości i rozwiązywania problemów, w tym programowania, nauczyciel wykorzystuje treści wszystkich edukacji. W początkowej fazie przeprowadza zajęcia informatyczne, wykorzystując przestrzeń klasy, organizując aktywność dzieci z wykorzystaniem liczmanów, gier planszowych, materiału naturalnego czy form plastycznych i technicznych wykonanych przez dzieci, nie zawsze używając komputerów czy innych urządzeń. Edukacja informatyczna wprowadza uczniów w świat języka informatyki. Uczeń np. układając sekwencje zdarzeń w logicznym porządku, poznaje intuicyjnie pojęcie „liniowa kolejność”, formułując polecenia do wybranego obiektu i sterując nim poznaje znaczenie słowa „instrukcja”. Nauczyciel w pracy z uczniem wykorzystuje do tego zabawy, gry interakcyjne oraz planszowe, w tym strategiczne, które są wprowadzane systematycznie i umiejętnie.”1 

Kodowanie i dekodowanie

Nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej zwłaszcza w klasie pierwszej bardzo dużo uwagi poświęca kształtowaniu umiejętności czytania i pisania, czyli kodowania i dekodowania różnorodnych znaków (pisanie to kodowanie, odczytywanie to dekodowanie znaków). W młodszym wieku szkolnym bodźce jak słowa drukowane, od strony zewnętrznej same przez się najczęściej nie należą do bodźców „silnych” (gdyż z reguły są mało zróżnicowane), ale po opanowaniu umiejętności ich dekodowania mogą stać się silnym obiektem uczniowskiej uwagi. Można to wesprzeć wprowadzając do edukacji polonistycznej podstawy  programowania w formie kodowania, co powinno być intelektualną zabawą, która sprawi dzieciom dużo radości. 
W tym celu warto organizować sytuacje okołoprogramistyczne oparte na nauce kodowania i dekodowania z wykorzystaniem materiału literowego (w trudniejszych wariantach także sylabowego i wyrazowego) oraz cyfrowego, co rozwija u uczniów wiele cennych umiejętności miękkich takich jak: umiejętność dekompozycji, wnioskowania, korekty błędów, rozwiązywania problemów, logicznego myślenia. Zabawy z kodowaniem, szyfrowaniem, dekodowaniem rozwijają ponadto postrzeganie wzrokowe, orientację przestrzenną, koordynację wzrokowo-ruchową, koncentrację uwagi i pamięć słuchową stanowiąc cenny walor bieżącej pracy korekcyjno-kompensacyjnej nauczyciela.
Może się wydawać, że wszelkie zabawy z kodowaniem czy rozszyfrowywaniem to jedynie przerywnik pomiędzy kolejnymi zadaniami do wykonania czy też przyjemna łamigłówka obecna (niestety wybiórczo) w szkolnych materiałach ćwiczeniowych za sprawą wydawnictw od wielu lat. Odczytywanie zaszyfrowanych treści to przede wszystkim świetny trening dla mózgu, zwłaszcza w kwestii dokładności, bowiem rozwija w uczniu także tak pożądane cechy jak cierpliwość, samodyscyplina, samoświadomość. 

Organizacja pracy z kodowaniem

Na pierwszym etapie przygody z programowaniem w formie kodowania najważniejsze jest stworzenie uczniom przestrzeni zadaniowej do prowadzenia eksperymentów i korzystania z potencjału własnej kreatywności. Zabawy z kodowaniem na etapie edukacji wczesnoszkolnej nie rozpoczynają się i nie ograniczają do pisania instrukcji i funkcji. Jest to proces rozważania wielu różnych aspektów, przewidywania skutków użycia określonych rozwiązań, co wymaga umiejętności analizowania różnych wariantów wydarzeń, wysnuwania wniosków i precyzowania przesłanek – uczą zatem logicznego myślenia.
Kolejną ważną umiejętnością jaka może być kształtowana przy użyciu wszelakich zabaw z kodowaniem  jest umiejętność pracy z danymi, analizowania, syntetyzowania, znajdowania połączeń, co ma coraz większe znaczenie nie tylko w przyszłej pracy zawodowej uczniów, ale także w ich życiu codziennym od najmłodszych lat.
Zabawy z kodowaniem – dekodowaniem mają również bardzo ważny wymiar w aspekcie budowania zespołów i tworzenia warunków do współpracy uczniowskiej. Wspólnie osiągnięty sukces po dobrze rozwiązanym zadaniu sprawia uczniom wiele radości, co ma wpływ na budowanie gotowego do różnych wyzwań, zgranego zespołu zadaniowo-klasowego. Często jest też tak, że uczeń potrafi kodować – odkodowywać w pojedynkę, ale w zespole zrobi to o wiele szybciej, gdyż działa efekt synergii. Nauka kodowania ma także wymiar społeczny – często wymaga współpracy oraz dobrej komunikacji w zespole, pozwala przedyskutować napotkane problemy lub porównać zastosowane rozwiązania.
Poniższy zestaw gier i zabaw przeznaczony jest dla dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Celem opisanych ćwiczeń jest rozwijanie u uczniów umiejętności okołoprogramistycznych, które ułatwią naukę programowania, także na II etapie kształcenia oraz umożliwią stosowanie w praktyce szkolnej korelacji pomiędzy edukacją polonistyczną a informatyczną na I etapie kształcenia.

Szyfr ramowy (kropkowy) tzw. „czekoladka”

Szyfr ten polega na zaznaczeniu liter na poszczególnych częściach konstrukcji (ramy). Żeby zaszyfrować jakąś literę trzeba narysować tylko ten fragment „czekoladki”, w którym się ona znajduje i zrobić w miejscu pozycji tej literki kropeczkę. Klucze są przedstawione na rysunkach poniżej wraz z przykładowo zaszyfrowanym tekstem. Aby odkodować określoną literę należy znaleźć pasujący do jej położenia fragment klucza. Szyfr ten w odróżnieniu od innych prostych szyfrów różni się tym, że literę zastępuje się obrazkiem, a nie inną literą. Kluczem do tego szyfru są litery wpisane w ramkę na dwa przykładowe sposoby:

Szyfrując – w miejsce położenia litery wstawiamy kropkę. Zaszyfrowane słowa WIOSENNE KWIATY w oparciu o kod ze sposobu nr 1 wyglądają następująco:


Prosty szyfr

Drugi pomysł na zabawę z kodowaniem jest o wiele prostszy. W tym celu można przygotować łatwą zagadkę do rozszyfrowania (może to być przysłowie, powiedzenie) z użyciem prostego szyfru podstawieniowego (czyli takiego, w którym jedna litera zawsze odpowiada jednemu znakowi). Warto w tym celu użyć jednej z nietypowych czcionek. W poniżej tabelce został wpisany polski alfabet dwa razy: z użyciem normalnej czcionki i z użyciem czcionki Wingdings.

Przykładowe przysłowie „Kwiecień plecień, bo przeplata trochę zimy trochę lata” po zaszyfrowaniu może wyglądać tak:
 

Szyfr matematyczny podstawiany (liczbowy) 

Szyfr ten polega na podstawianiu za daną literę umieszczonej w diagramie pod nią liczby (rozdzielamy je np. kropkami lub przecinkami). Przykładowo chcąc zapisać literę A zapisujemy 1. Zasadą tego szyfru jest zamienianie liter na przydzielone im według klucza cyfry. Klucz wygląda następująco: 

Zaszyfrowany wyraz SKOWRONEK przybiera formę: 19, 11, 16, 22, 18, 16, 15, 5, 11.

Utrudniona wersja szyfrowania polega na odnalezieniu szyfrowanych liter w kluczu, następnie zapisaniu ciągu cyfr i na koniec połączenie ich za pomocą dowolnych znaków matematycznych. Dzięki różnym kombinacjom znaków matematycznych jedno słowo może wyglądać inaczej przy każdym szyfrowaniu. Słowo SASANKA po zaszyfrowaniu może wyglądać np. tak: 19+1-19+1+15+11=1.

GA-DE-RY-PO-LU-KI

Zaszyfrowanie, jak i odszyfrowanie polega na zamianie liter według sylab w kluczu sylabowym, a klucz może być różny. Technicznie jest to prosty, symetryczny, monoalfabetyczny szyfr podstawieniowy, w którym szyfrowanie oparte jest na krótkim, łatwym do zapamiętania kluczu. Klucz ten zapisuje się w formie ciągu par liter, które ulegają w tym szyfrze prostemu zastąpieniu. Najczęściej stosowany klucz to „GA-DE-RY-PO-LU-KI”, skąd pochodzi nazwa szyfru. W kluczu tym każda para liter oddzielonych myślnikiem stanowi listę zamienników. Litery, których nie ma na liście zamienników pozostawia się w szyfrowanym tekście bez zmian. Jeśli w wyrazie jest litera „O” to patrzymy na klucz i zauważamy, że litera „O” jest w sylabie z literą „P” więc zamiast „O” wpisujemy „P”.

Na przykład wyraz: WIOSNA po zaszyfrowaniu będzie brzmiał: WKPSNG, ponieważ:

  • Litera W – nie ma jej w wyrazie GA-DE-RY-PO-LU-KI, więc pozostaje bez zmian.
  • Litera I – jest w sylabie KI, więc następuje zamiana I na K.
  • Litera O – jest w sylabie PO, więc następuje zamiana O na P.
  • Litera S – nie ma jej w wyrazie GA-DE-RY-PO-LU-KI, więc pozostaje bez zmian.
  • Litera N – nie ma jej w wyrazie GA-DE-RY-PO-LU-KI, więc pozostaje bez zmian.
  • Litera A – jest w sylabie GA, więc następuje zamiana A na G.

Tabliczka m

...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy