Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

14 czerwca 2018

NR 38 (Czerwiec 2018)

Jak motywować uczniów do nauki
zwłaszcza wtedy, gdy wakacje za pasem?

0 615

Motywacja to chęć i gotowość do podjęcia aktywności, w tym przypadku nauki. W psychologii zajmującej się wychowaniem i edukacją wskazuje się na dwa główne rodzaje motywacji: zewnętrzną i wewnętrzną.

Od lat pedagodzy borykają się z problemem rozbudzania motywacji uczniów do nauki. Bardzo często proces ten przybiera formę „wymuszania” i zastraszania złymi ocenami. Nie ma złotego środka na zmotywowanie wszystkich uczniów do nauki – śmiem twierdzić, że jest to niemożliwe. Możliwe jest jednak inspirowanie dzieci przeprowadzanymi tematami lekcji, które są pierwszym krokiem do szukania motywacji. Zajmując się tym tematem, należy zdefiniować termin motywacja oraz poznać jej rodzaje. W artykule spróbuję pokazać, opierając się na własnych doświadczeniach i praktykach z mojej szkoły, że istnieją różne sposoby na to, by zainteresować ucznia lekcją, rozbudzić chęć do nauki, a tym samym podnieść jej efektywność.

Motywacja to chęć i gotowość do podjęcia aktywności, w tym przypadku nauki. W psychologii zajmującej się wychowaniem i edukacją wskazuje się na dwa główne rodzaje motywacji: zewnętrzną i wewnętrzną. W zależności od tego, na której motywacji „bazuje” dziecko może mu się bardziej lub mniej chcieć uczyć. To najbliższe otoczenie dziecka, a przede wszystkim nauczyciele i rodzice, stwarzają warunki do rozwoju danej motywacji.

Motywacja zewnętrzna związana jest z nagrodą lub oceną, którą uzyskujemy za wynik osiągnięty w nauce, rzadziej za trud w nią włożony. Z założenia im nagroda będzie bardziej atrakcyjna (wartościowa dla dziecka), tym większa szansa na dobry wynik. Z motywacją tą wiąże się duży system kontroli dziecka. Rodzic w domu nieustannie pyta dziecko, jaki stopień otrzymało, z reguły dopytuje „jak inni?”, by od razu porównać wynik. Za dobrą ocenę płaci dziecku lub daje nagrodę, a jeżeli ocena jest niższa niż oczekiwana – karci dziecko. Powoduje to, że dziecko zaczyna uczyć się dla ocen, by zaspokoić oczekiwania rodzica, nie dostrzegając sensu w samym procesie nauki – robię to dla siebie. Nauczyciele, komentując na forum klasy oceny z klasówek, również potęgują ważność oceny. Skutkuje to porównywaniem się przez dzieci, a presja osiągania dobrego wyniku może wiązać się z lękiem przed odrzuceniem przez grupę lub chęcią dołączenia do grona „najlepszych”. Największy problem z nauką dziecka pojawia się wtedy, kiedy brakuje czynnika motywującego (nagrody przestały mieć znaczenie) lub presja osiągnięć jest zbyt duża (dziecko nie ma możliwości intelektualnych spełniających wymogi otoczenia).

Drugim rodzajem jest motywacja wewnętrzna. W tym rozumieniu nauka daje dzieciom satysfakcję i jest przyjemna. Rodzice i nauczyciele powinni dążyć do rozwijania tego typu motywacji, przez co nauka, mimo pięknej pogody za oknem czy innych okoliczności, nie stanie się nudna ani trudna. Dziecko kierujące się motywacją wewnętrzną ma poczucie (i trzeba mu je stwarzać), że to, co zrobiło, jest wartościowe, może być z tego dumne i zadowolone. Taki stan „nakręca” ucznia do dalszej pracy i nie potrzeba większej zachęty, by zajęło się nauką. Niestety w polskiej szkole trudno rozwija się tego rodzaju motywację. Wynika to po pierwsze z transmisyjnego przekazu wiedzy, w której uczeń jest biernym odbiorcą, a po drugie z braku pomysłu na innowacje pedagogiczne, mało interesujące „środowisko uczące” (klasy ze standardowym ustawieniem ławek) i ubogiego wyposażenia niektórych placówek edukacyjnych. Należy jednak pamiętać, że brak nowych technologii w szkole czy atrakcyjnych pomocy edukacyjnych nie powinien ograniczać nauczyciela w jego pracy. Jak mówi znane powiedzenie „niemożliwe jest tylko w naszych głowach”, więc tego typu trudności nie powinny pozbawiać nauczyciela kreatywności. To dziecko będące partnerem w edukacji, aktywnym uczestnikiem procesu nauczania, staje się najlepszym i najcenniejszym materiałem do pracy – o czym często nauczyciele zapominają.

Jak zatem rozwijać motywację wewnętrzną u uczniów? 

Co robić, by wykorzystać ich pomysły i potencjał do nauki, dzięki czemu stanie się ona przyjemnością lub ekscytującym wyzwaniem?

Rozbudzanie motywacji wewnętrznej wiąże się z zaspokajaniem trzech niezwykle ważnych potrzeb: poczucia autonomii, poczucia kompetencji, relacji i więzi. Uwzględnienie tych trzech czynników daje realną szansę do rozwoju motywacji wewnętrznej. Nauczyciel powinien wzmacniać u ucznia poczucie autonomii poprzez:

  • zachęcanie do samodzielnego myślenia, analizowania i konstruowania wniosków, zachęcanie do wspólnego dialogu np. słowami: „Co myślisz o tym, co przeczytałeś?”, „Gdzie możesz wykorzystać tę wiedzę?”,
  • zastępowanie sprawdzania wiedzy za pomocą testów własnymi projektami, wypracowaniami, zadaniami otwartymi,
  • dawanie choćby najmniejszego wyboru w przyswajaniu wiedzy, co wzmacnia zaangażowanie w wykonywaną aktywność (mogą być tu zadania domowe dla chętnych lub ćwiczenie do wyboru – zrób jedno z dwóch, wybranie przez ucznia tematu eseju, ustalenie przez niego terminu klasówki czy oddania pracy itp.),
  • ograniczanie używania języka wskazującego na władzę i silną kontrolę nad uczniem, np. musisz, powinieneś, nie wolno, przeformułowanie komunikatu na chciałabym, abyś…    

Właściwe poczucie kompetencji może zostać u ucznia wzmocnione poprzez:

  • umożliwienie uczniowi wyznaczania celów, w których może odnieść sukces i wspieranie go w ich realizacji,
  • zachęcanie ucznia do ewaluacji swoich celów – pomoc w znalezieniu błędów, zadawanie pytań skłaniających do refleksji, np. „Co sądzisz o swojej pracy?”,
  • dbanie o atmosferę i zaangażowanie w pracę zamiast przywiązywania uwagi do ocen i osiągania jak najlepszych wyników,
  • udzielanie informacji zwrotnych uczniowi – koncentracja na pozytywach, wskazywanie błędów za pomocą komunikatu o wydźwięku pozytywnym, w którym zawarta jest informacja, co należałoby zmienić,
  • chwalenie ucznia przede wszystkim za włożony wysiłek i zaangażowanie,
  • rozwijanie przekonania, że uczeń może się rozwijać, że każdy jest w czymś dobry, tylko musi znaleźć właściwą drogę.

Potrzebę relacji i więzi można zaspokoić przede wszystkim poprzez stworzenie prawdziwych relacji między uczniami i uważne ich słuchanie. Pomocny jest w tym kontrakt klasowy, który zawiera takie punkty, jak: nie krytykujemy siebie i swoich wypowiedzi, mamy prawo popełnić błąd, każdy ma prawo mieć swoje zdanie i jest ono tak samo ważne itp. Nauczyciel powinien obdarzać uczniów zaufaniem i zarażać ich swoją pasją, nawet jeśli nie jest do końca związana z uczonym przedmiotem (dotyczy to zwłaszcza wychowawcy). Uczniowie powinni odczuwać, że nauczyciele w nich wierzą i darzą ich sympatią.

Kolejne warunki do rozbudzania motywacji wewnętrznej tkwią w czynnikach bardziej zewnętrznych. Mam tu na myśli stworzenie inspirującego miejsca do pracy – ciekawej przestrzeni edukacyjnej . Bałagan i „surowy” wystrój pomieszczenia może spowodować, że dzieci będą czuły się niekomfortowo. Miejsce czyste, przytulne, zaspokajające podstawowe potrzeby, np. wodę do picia, będzie bardziej przyjazne dla ucznia. Ważne jest, by kolor klasowych ścian nie był agresywny. Kiedy za oknem jest ciepło, można stworzyć miejsce do nauki poza szkolną klasą, np. na boisku czy w pobliżu szkoły. W polskiej edukacji pojawia się moda nauki w tzw. zielonej klasi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy