Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

11 lutego 2020

NR 53 (Luty 2020)

Grywalizacja w edukacji. Czym jest?

41

Dyplomy, książki, pochwały, świadectwa z paskiem są to przykłady nagród dla uczniów za wykonanie określonych działań w dany sposób. Nasuwa się tutaj ważne pytanie: skoro istnieje zadanie, a za jego wykonanie jest przewidziana nagroda, to czemu nie wszyscy uczniowie chcą aktywnie uczestniczyć w zdobyciu nagród? Czy to już element gry, czy nie? Co możemy zrobić, żeby wesprzeć motywację uczniów i urozmaicić zajęcia? Z pomocą przyjdzie grywalizacja.

Czym jest grywalizacja?

Jednym z autorów z dziedziny marketingu, który stworzył książkę o grywalizacji, jest Paweł Tkaczyk. Określa on, że grywalizacja zajmuje się „dodawaniem tzw. mechaniki gier do aspektów życia, które do tej pory z graniem nie miały wiele wspólnego”1.

Możemy to zrozumieć tak, że różne aktywności, które same w sobie nie są grą, mogą się nią stać, jeśli dodamy do nich pewne elementy. Te elementy powodują, że zwykłe czynności (np. obowiązki domowe) mogą mieć dla uczniów takie znaczenie, jak granie w jakąś grę, ponieważ za określone zadania zdobywają punkty lub odznaki. Liczy się także efekt finalny oraz nagroda końcowa.

Cechy grywalizacji

Jeśli zastanawiamy się, czym tak naprawdę jest grywalizacja i co powinna w sobie zawierać, to poniższa checklista z pewnością pomoże w przygotowaniu zajęć, które będą posiadały wiele z poniższych cech2:

  • Grywalizacja powinna być długoterminowa i regularna. Największe efekty przynosi wtedy, gdy nasi uczniowie są zaangażowani w proces grania w oparciu o dobrą fabułę przez dłuższy czas. Tworzenie krótkiej grywalizacji może być dobre, gdy chcemy użyć jej na wycieczce szkolnej, na festynie lub podczas jakichś wyjątkowych dni organizowanych w szkole. Jeśli jednak efekty, które mają osiągnąć uczniowie po zakończeniu grywalizacji mają być długoterminowe i bardziej widoczne – skoncentrujmy się na zaplanowaniu rywalizacji w dłuższym terminie. Czas, który uczniowie przeznaczyli na realizowanie zadań, powinien być dopasowany do ich wieku i do możliwości. Gdy chcemy wprowadzić uczniów w świat grywalizacji, możemy zaproponować im krótsze zadania w oparciu o niezbyt skomplikowaną fabułę, aby mogli poczuć na własnej skórze to, czym rywalizacja jest i jakie są jej zalety;
     
  • Zadania merytoryczne dotyczące przedmiotu lub ścieżki edukacyjnej, którą poznają uczniowie powinny być optymalne. W starszych klasach grywalizacja jest dopasowana do jednego przedmiotu. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby używać grywalizacji w edukacji wczesnoszkolnej. Może to przynieść jeszcze więcej pozytywnych efektów, ponieważ nie skupiamy się wyłącznie na jednym przedmiocie, tylko na umiejętnościach oraz łączeniu różnych informacji z kilku dziedzin jednocześnie. Z powodzeniem możemy zrealizować punkty merytoryczne zawarte w programie nauczania, posiłkując się grywalizacją. Powinniśmy pamiętać o tym, aby ułożyć dla uczniów taką fabułę do grywalizacji, która będzie atrakcyjna;
     
  • Zadania podstawowe i dodatkowe. Jeśli zastanawiamy się, co możemy zrobić z uczniami, którzy kończą pracę wcześniej i z takimi, którzy potrzebują więcej czasu na wykonanie danego zadania, to z pomocą przyjdą nam zadania podstawowe oraz dodatkowe. Idea jest bardzo prosta. Wszyscy uczniowie powinni zrealizować i wypełnić zadania podstawowe. Oznacza to wtedy, że realizujemy z uczniami dane zagadnienia z podstawy programowej, a jednocześnie uczniowie rywalizują między sobą i zbierają odznaki oraz punkty, które poświadczają ich znajomość zagadnień podstawowych. Jeśli chcemy, możemy przygotować dla uczniów zadania dodatkowe. Mogą one być stworzone na podstawie zagadnień z podręcznika lub zestawu nauczyciela. Mogą być to też zadania pobudzające kreatywność i wyobraźnię w większym zakresie niż zadania podstawowe. Dobór oraz liczba zadań dodatkowych nie jest rzeczą prostą i wymaga znajomości uczniów. Nie możemy wymyślić jednej gry dla wszystkich naszych klas.


Dzięki takiemu rozwiązaniu i podejściu w grywalizacji uczniowie bardziej ambitni uczą się więcej i nie nudzą się na zajęciach. A my możemy wspierać uczniów, który potrzebują naszej wzmożonej uwagi tak, aby oni swobodnie czuli się z przedstawionymi lub postawionymi przed nimi zadaniami. Jednocześnie uczniowie, którzy mniej pewnie czują się z danym materiałem mają wystarczająco dużo czasu, aby nadrobić i utrwalić dany materiał.

  • Zadania tajemnicze. Taki typ zadań powoduje, że uczniowie mogą być nimi zaskoczeni. Dzięki temu działania nie są przewidywalne, a element zaskoczenia jest zawsze mile widziany pod warunkiem, że jest odpowiednio wprowadzony.
     
  • Odblokowanie dostępu do zadań dodatkowych. Możemy założyć, że jeśli uczniowie wykonają zadania podstawowe w określonym czasie, odblokują sobie dostęp do zadań dodatkowych. Mogą być one dodatkowo punktowane albo też uczniowie za ich wykonanie mogą zdobyć coś cennego. Pomysł należy już do nas.
     
  • Finał gry. Uczniowie muszą wiedzieć, kiedy gra się zakończy i czego mogą się spodziewać na jej finale. Gdy zaczynamy pracę z grywalizacją, finał gry powinien być wcześniej określony, tak aby uczniowie wiedzieli, czego mogą się mniej więcej spodziewać. Jeśli nie określimy końca gry, to motywacja naszych uczniów będzie spadać.
     
  • Ranga i odznaki. Za wykonanie określonych zadań uczniowie mogą dostać odznaki w formie odpowiednich pieczątek lub naklejek. Musimy przemyśleć, co będą dawać im te odznaki. Czy za zebranie odpowiedniej ilości odznak uczniowie mogą dostać coś niematerialnego? Jeśli tak, to co to powinno być? Dobrym sposobem jest wyobrażenie sobie, że jesteśmy naszymi uczniami i poczucie, czy dana nagroda lub odznaka nas satysfakcjonuje czy nie.
     
  • Punkty za zadania. Za każde zadanie uczniowie powinni otrzymywać punkty. Punkty powinny być wymieniane na nagrody lub zadania specjalne. Liczbę punktów oraz to, za co je przyznajemy, powinniśmy ustalić wcześniej.
     
  • Warunki do wygrania gry. Każdy z uczniów powinien poznać przed rozpoczęciem gry warunki całej rozgrywki oraz to, co jest potrzebne do wygrania gry. Możemy ustalić określoną liczbę zadań, które powinny być wykonane, aby uczniowie ukończyli grę. Możemy takie warunki ustalić na początku z nimi podczas rozmowy przed rozpoczęciem gry. Ważne jest też to, żebyśmy ustalili, że każdy uczeń może ją wygrać. Dlatego też zasada kto pierwszy, ten lepszy nie ma zastosowania w grywalizacji.

Powinniśmy także popracować z naszymi uczniami, aby nie poddawali się w czasie gry, jeśli okaże się, że są inni uczniowie, którzy zdobyli większą liczbę punktów. Istotne jest to, że każdy kończy swoją grę samodzielnie.

  • Fabuła gry. Musimy także przemyśleć fabułę naszej gry i dostosować się do naszych uczniów oraz optymalnie do ich zainteresowań. Im ciekawsza fabuła, tym bardziej uczniowie będą chcieli grać.
     
  • Postęp gracza w grze. Możemy także mierzyć w określony sposób postępy uczniów. Może być to tablica umieszczona w klasie ze wszystkimi wynikami, osobne paszporty uczniów z wynikami i odznakami. Uczniowie powinni także wiedzieć, kiedy zbliżają się do mety.
     
  • Motywacja. Jeśli uczniowie są zmotywowani, to uczą się chętniej − warto wykorzystać to przy planowaniu rozgrywki. Przy zastosowaniu odpowiednich metod i technik oraz naszego własnego pozytywnego nastawienia do gry możemy pomóc uczniom, aby poziom ich motywacji utrzymywał się na zbliżonym pozytywnym poziomie.
     
  • Emocje. Powinniśmy zadbać o to, aby granie przynosiło uczniom radość, zaskoczenie, uśmiech. Budowanie pozytywnych emocji w edukacji wzmacnia i powoduje, że uczniowie mogą grać i uczyć się jeszcze lepiej niż wcześniej.

Przykłady grywalizacji

Przede wszystkim musimy ustalić, jaki rodzaj tematu i zakres będzie objęty rywalizacją. Możemy zrobić to na kilka sposobów. Można wybrać jeden miesiąc nauki dla uczniów i podczas tego miesiąca zastosować grywalizację w klasie lub zacząć od krótszego etapu, na przykład jednego tygodnia lub dwóch. Taka propozycja sprawdzi się bardzo dobrze u uczniów najmłodszych. Im starsi są uczniowie, tym proces grywalizacji może być dłuższy.

Przykład tematu związanego z grywalizacją możemy rozbić na kilka mniejszych części. Oto kilka propozycji.

Edukacja związana z ekologią. Przygotowujemy dla uczniów grywalizację w oparciu o główny temat, który jest związany z propagowaniem zachowań ekologicznych w szkole i w domu. Wymyślamy fabułę grywalizacji. Tworzymy historię, w której uczniowie będę odgrywali bardzo ważną rolę. Może być to taki scenariusz: Uczniowie żyją w królestwie bajkowym, w którym ludziom i zwierzętom żyje się dobrze. Król i królowa ogłaszają konkurs na to, co można robić, aby zasoby w tym królestwie wystarczyły na jak najdłużej i aby powietrze, woda i pożywienie były cały czas jak najlepszej jakości. Celem ogłoszonego konkursu jest wymyślenie przez ochotników różnych propozycji dotyczących tego, co osoby mieszkające w królestwie mogą robić codziennie, aby chronić środowisko.

Każdy z uczniów jest ochotnikiem, który chce wziąć udział w konkursie. Zadaniem ochotników jest branie udziału w konkursie i wymyślenie ekologicznych zachowań, które następnie będą mogli zaprezentować w klasie oraz przetestować w swoim domu. Uczniowie wymyślają zachowania ekologiczne i chroniące środowisko samemu, w grupie, w domu z opiekunami i rodzicami. Wymyślamy dla uczniów różne zadania. Jeśli gra będzie trwała 5 dni (to znaczy od poniedziałku do piątku), to w poniedziałek opowiadamy uczniom o fabule gry i przedstawiamy cały jej zarys. Opowiadamy uczniom także o tym, ile zadań obowiązkowych czeka na ich drodze oraz jakie będą zadania dodatkowe. Na każdy dzień wymyślamy jedno zadanie podstawowe, którego wykonanie nie zajmie uczniom więcej niż 10 lub 15 minut. Za każde wykonane zadanie uczniowie otrzymują punkty. Przygotowujemy też dla uczniów listę zadań dodatkowych, za które można dostać dodatkowe odznaczenia. Każdy z uczniów dostaje także kartę podróżnika i na tę kartę wpisujemy mu punkty za wykonane zadania. Codziennie na fragmencie lekcji powinniśmy pytać uczniów, jak idzie im realizacja zadań. Możemy przebrać się wtedy za króla lub królową tego magicznego królestwa i pytać uczniów (czyli podróżników) o to, co dobrego udało im się zrobić dla ekologii i ochrony środowiska. Możemy przygotować tutaj także zadania dodatkowe o tematyce ekologicznej w formie scenek do odegrania. Dodatkowo uczniowie mogą pracować w parach lub grupach i wspólnie tworzyć na przykład plakat lub ogłoszenie, które będą mogły być zamieszczone w klasie, a będą dotyczyć działań ekologicznych. 
Grywalizacja rozpoczyna się w poniedziałek wstępem i wykonaniem jednego małego wspólnego zadania razem. Kończy się w piątek podsumowaniem oraz rozdaniem dyplomów zakończenia. Możemy także przygotować dla uczniów odznaki podróżników, ekologów lub coś podobnego. Przy tym rodzaju grywalizacji przygotowujemy zadania dla uczniów tak, aby mogli zachowania ekologiczne ćwiczyć także w domu. Mogą być to na przykład zadania do wykonania w domu z rodzicami, takie jak: mycie zębów wodą z kubeczka, a nie pod bieżącą wodą, codzienna segregacja śmieci do odpowiednich pojemników, wyłączanie świateł, gdy nie są potrzebne i tym podobne.

W każdej z wymienionych rozgrywek pamiętajmy, żeby uczniowie mieli przygotowane tabele lub mapy, na których będą mogli wpisywać liczbę zdobytych punktów, monet, oznak, pieczątek. To pozwoli im na jeszcze większe zaangażowania w czasie gry.

Edukacja matematyczna. Wymyślamy odpowiedni motyw przewodni g...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy