Dołącz do czytelników
Brak wyników

Doradztwo zawodowe

3 lipca 2018

NR 19 (Wrzesień 2016)

Głowa pełna pomysłów – jak ćwiczyć swoją kreatywność?

0 323

Być bardziej kreatywnym – któż z nas o tym nie marzy? O ile życie byłoby prostsze, kiedy sypalibyśmy oryginalnymi pomysłami jak z kapelusza… Bo twórczy potencjał to przecież nowe perspektywy, możliwości, rozwiązania i sukcesy. Czym tak naprawdę jest kreatywność?I czy można się jej nauczyć? 

Kreatywność nie jest cechą wrodzoną, która sprawia, że jedni z nas są obdarzonymi talentem geniuszami, wynalazcami, artystami, a drudzy – ubogimi w pomysły wyrobnikami. Oczywiście nieprawdziwe byłoby również założenie, że nie wpływają na nią nasze cechy osobowe oraz rodzina, środowisko i czasy, w których się wychowujemy. Mimo tego warto rozumieć kreatywność jako umiejętność człowieka, czyli coś, co można ćwiczyć, trenować i tym samym rozwijać. Jedna z definicji określa ją jako „swoistą zdolność człowieka do generowania nowatorskich pomysłów rozwiązania różnorodnych problemów praktycznych i poznawczych”1. Kreatywność to przede wszystkim potencjał, a nie materialne dowody twórczości. Dzięki niej człowiek:

  • staje się ciekawszy, ma tendencję do stawiania pytań sobie i innym,
  • ma w sobie gotowość do zmiany sposobu myślenia,
  • budzi w sobie chęć i umiejętność poszukiwania rozwiązań i odpowiedzi na pytania,
  • potrafi w nietypowy sposób łączyć różne – pozornie niepowiązane ze sobą – elementy,
  • umie przyglądać się ludziom, sprawom i problemom z różnych perspektyw,
  • dostrzega inspiracje tam, gdzie inni ich nie widzą,
  • ma dużą potrzebę oryginalności, niezależności w myśleniu i działaniu, ale jednocześnie jest otwarty na opinie i pomysły innych,
  • jest wolny od uprzedzeń i sztywnych założeń,
  • umie zachować dystans i poczucie humoru,
  • odważnie podejmuje wyzwania i trudne decyzje,
  • ufa samemu sobie i nie boi się błędów i porażek.

Zastanów się:

 

  • Które punkty z listy powyżej odnoszą się do twojego myślenia i zachowania?
  • Których najbardziej ci brakuje?
  • Jaki element jest kluczowy dla twojej własnej kreatywności i nikomu byś go nie oddał? Dlaczego ten? Co właśnie on ci daje?

Koncepcja kreatywności, której autorką jest angielska psycholog Margaret Boden, wyróżnia trzy podstawowe procesy twórcze: eksploracje, asocjacje i transformacje.


To rozwijanie tych rodzajów twórczego myślenia stanowi podstawę treningu kreatywności.

Myślenie pytajne

Myślenie pytajne oznacza przede wszystkim świeże spojrzenie na rzeczywistość i dostrzeżenie w niej czegoś, co na początku nas zaciekawi, zastanowi, i co później zechcemy poznać, a nawet zmienić. Tworzą go trzy podstawowe umiejętności:

  • Dostrzeganie problemów – spostrzegawczość, zdolność do wykrywania nieścisłości, luk, wad i trudności.

Ćwiczenie:

Dokończ zdanie: „Dziwi mnie…” na 50 różnych sposobów. Zastanów się, co dziwi cię w pracy, w domu, w ludziach, w przyrodzie itp. To zadanie może początkowo wydać ci się czasochłonne, trudne, mozolne, ale mimo to wykonaj je do końca.
Zwróć uwagę, że to, co nas dziwi, nie zawsze jest tożsame z tym, czego nie rozumiemy.

  • Formułowanie pytań – łatwość stawiania pytań otwartych (m.in. kto? co? jak? gdzie? po co? dlaczego? kiedy?) i zamkniętych (czy?), które pomagają zebrać informacje, doprecyzować problem i trafnie go zdefiniować.

Ćwiczenie:

Wymyśl jak najwięcej różnych (standardowych i niebanalnych) pytań do następujących zagadnień: 

  • Co jest interesującego w kapuście? Kaloryferze? Króliku? Gąbce?
  • Jakich pytań nikt nie wymyślił jeszcze przed tobą?
  • Jakie pytania zadałaby zebra, która zobaczyłaby żubra w Puszczy Białowieskiej?
  • Jakie pytania zechcesz zadać, słysząc zdanie: „I szła tak polną drogą w drogich butach na koturnach”?
  • Redefiniowanie problemów – powtórne określenie problemu poprzez sformułowanie nowych, oryginalnych w stosunku do pierwotnych definicji, pytań lub procedur postępowania.

Ćwiczenie:

Stwórz kilka zabawnych, odkrywczych definicji następujących słów: matematyka, deser, ból głowy, elementarz, tramwaj, złodziej, pieniądze, klasówka. Przykład: sen – zbyt krótki proces zakończony dźwiękiem budzika.

Przy rozwijaniu myślenia pytajnego ważne jest, aby odrzucić założenie, że wszystko już wiemy, rozumiemy, wszystko już sprawdziliśmy i nic nie jest w stanie nas zaskoczyć. Takie przekonania sprawiają, że przestajemy patrzeć, obserwować, zadawać pytania i w rezultacie twórczo „obrabiać” rzeczywistość.

Zastanów się i odpowiedz szczerze na następujące pytania:

  • Jak często zadajesz pytania podczas zebrań, rad pedagogicznych, szkoleń, konferencji? Za dużo czy za mało? Jak możesz to zmienić?
  • Jak reagujesz na pytania (również te – wg ciebie – głupie i niepoważne) zadawane przez dzieci (te osobiste i te w pracy)? Jak twoje reakcje mogą wpływać na rozwój ich umiejętności myślenia pytajnego?

Myślenie kombinacyjne

Istotą asocjacji jest łączenie (kojarzenie) różnych informacji, rzeczy, pojęć, idei, aby uzyskać nową całość, odmienne niż do tej pory spojrzenie, które pomoże w wygenerowaniu twórczych rozwiązań. Im bardziej odległe od siebie są zestawione przez nas elementy, tym bardziej kreatywne efekty naszej pracy. W myśleniu kombinacyjnym możemy wykorzystać trzy podstawowe drogi:

  • Przypadek – kiedy, poprzez zestawienie całkowicie dowolnych elementów, powstają odkrywcze i użyteczne połączenia (np. karteczki samoprzylepne). 

Ćwiczenie:

Ułóż jak najciekawszą historię:

  • używając wszystkich wyrazów z zestawu: rekin, biegać, poduszka, zdjęcie, wypożyczyć, ananas, lornetka, fioletowy, szybko, jechać, samochód, strzelać, drapać, publiczny, drzewo,
  • w której wszystkie słowa zaczynają się na tę samą literę, np. p, z, i,
  • ze słów zaczynających się na kolejne litery alfabetu (od a do z).
  • Podobieństwa – kiedy kojarzymy elementy, które są pod jakimś względem do siebie podobne (np. analogie, metafory). 

Ćwiczenie:

Wskaż jak najwięcej (przynajmniej 10) wspólnych cech, zastosowań itp. dla poniższych par przedmiotów. Zadbaj o to, aby twoje pomysły i propozycje były realne:

  • obcęgi i firanki,
  • szpadel i taśma klejąca,
  • mikroskop i nożyczki do paznokci,
  • zapalniczka i żelazko,
  • gitara i samochód.

 

  • Zapośredniczenie – łączymy ze sobą niepowiązane elementy, które mają wspólny człon pośredniczący.

Ćwiczenie:

Odgadnij słowo, które kojarzy się z trzema podanymi wyrazami (np. mikrofalówka – rzeka – dźwięk, odpowiedź: fala):

  • dziewczyna – starzec – cynamon, 
  • łza – woda – deszcz,
  • dentysta – stolarz – nafciarz,
  • kret – zaułek – strzał,
  • ceramiczna – grzewcza – gipsowa,
  • samolot – wycieczka – telewizor,
  • zapał – buty – wdowiec, 
  • języki – kable – nogi,
  • historia – żart – gulasz,
  • grzechy – dni – szczęście. 
Tabela 1.
1. Określ i zdefiniuj, dla jakiego wyzwania lub problemu szukasz rozwiązania?
    Np. zm...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy