Dołącz do czytelników
Brak wyników

Nauczyciel w świecie

8 kwietnia 2019

NR 45 (Kwiecień 2019)

Emocje w edukacji – indyjski przepis na harmonijny rozwój

0 103

Symulakrum procesu uczenia się

W oskarowym filmie „Slumdog – milioner z ulicy” przedstawiona została historia młodego mężczyzny wywodzącego się ze slumsów, który stoi przed szansą wygranej w znanym teleturnieju „Milionerzy”. Ponieważ w Indiach w dalszym ciągu występuje bardzo mocno zaakcentowany podział na kasty, prowadzący program nie może pogodzić się, że młodzieniec bez wykształcenia, wywodzący się z najniższej sfery społecznej, zna odpowiedzi na zadawane pytania. Jak pamiętamy z polskiej edycji programu, często dla zwiększenia oglądalności i podniesienia zainteresowania widzów program kończy się tuż przed finałowym pytaniem. Podobna sytuacja została ujęta w filmie, jednak bohater zamiast spokojnie przygotowywać się do kolejnego nagrania, zostaje porwany przez policję, a następnie poddany torturom, mającym zmusić go do przyznania się do oszustwa. Nikt nie wierzy, że człowiek, który nie skończył żadnej szkoły, pracownik roznoszący kawę w biurze centrum telefonicznego może posiadać tak rozległą wiedzę. W kolejnych scenach Hindus opowiada historię swojego życia, opisując emocjonujące zdarzenia, dzięki którym poznał odpowiedzi na poszczególne pytania przedstawione w produkcji. Oglądając film, możemy zauważyć, jak ważną rolę w procesie zapamiętywania odegrały zarówno pozytywne, jak i negatywne emocje. Wiedza, którą nabył młody mężczyzna, wiązała się z bardzo różnymi dziedzinami, od umiejętności rozpoznania prezydentów Stanów Zjednoczonych na banknotach dolarowych, przez znajomość twórczości poetów, po wiedzę z zakresu literatury światowej. Oczywiście, wiedza bohatera filmu jest bardzo selektywna, wynikająca z przypadków, nie zaś faktycznego uczenia się, jednak wnioski płynące z adaptacji książki o tym samym tytule są jasne: gdyby edukacja była oparta również na przeżywaniu, a nie tylko biernym przysłuchiwaniu się i zapamiętywaniu, nie mielibyśmy problemów z odpowiedzią na pytanie: „a co Ty, po tylu latach, pamiętasz ze szkoły?”.

Wiązanie stanów emocjonalnych z nauczaniem – Pushpalata

Jednym z ciekawszych rozwiązań, jakie proponują indyjskie placówki edukacyjne jest aktywacja stanów emocjonalnych mających na celu wiązanie nowo nabytej wiedzy i doświadczeń z informacjami przechowywanymi w pamięci długotrwałej. Hindusi często podkreślają rolę emocji w nauczaniu, dostosowują swoje metody kształcenia do coraz to nowszych badań i odkryć z zakresu neurobiologii i psychologii uczenia się. Zespół metodyczny szkół Pushpalata zachęca nauczycieli do częstej analizy treści pod kątem indywidualnych odczuć i wrażeń uczniów. Wiedzą, że w ten sposób ułatwiają uczniom proces zapamiętywania i usprawniają przepływ informacji do pamięci długotrwałej. Sposobów na wykorzystanie tego rozwiązania jest wiele i kilka z nich z łatwością można by wykorzystać w polskim szkolnictwie.

Autorefleksja po przeprowadzonych zajęciach

Po większości przeprowadzonych lekcji uczniowie mają 2–3 minuty na zastanowienie się nad tym, czy wiadomości, które zdobyli są dla nich użyteczne. Czy w jakikolwiek sposób mogą okazać się przydatne dla członków ich rodzin lub ich przyjaciół, czy potrafiliby wykorzystać nabytą wiedzę w praktyce, a także czy sama lekcja była dla nich ciekawa. Przesiewając nowe informacje poprzez zindywidualizowany filtr upodobań, uczeń może spojrzeć na treści pod zupełnie innym kątem, nadając im charakter negatywny lub pozytywny, tworząc w ten sposób  połączenia w mózgu poprzez określenie subiektywnej wartości nowego zakresu materiału do opanowania.

Osobiste odczucia

To rozwiązanie najczęściej wykorzystywane jest podczas egzaminów wewnętrznych, sprawdzających poziom wiedzy i określających postępy poczynione w jakimś okresie czasu. Oprócz pytań na temat treści lektur czy symboli narodowych uczniowie muszą odpowiedzieć na pytania, do których nie ma klucza odpowiedzi. Mają one na celu nie tylko przyspieszenie procesu zapamiętywania, ale również pomagają nauczycielom określić zakres logicznego i krytycznego myślenia u uczniów. Takim pytaniem może być na przykład:
„W poprzednim zadaniu opisałaś/eś wygląd flagi Indii i elementy symboli narodowych. Jak myślisz, co mogą oznaczać kolory naszego sztandaru? Czy sądzisz, że powinien się na nim znaleźć jakiś inny kolor? Jeśli tak, to dlaczego?” lub „Czy czytając lekturę zastanawiałaś/eś się nad tym, czy lubisz głównego bohatera? Czy myślisz, że mógłby zostać Twoim przyjacielem? Wyjaśnij, dlaczego tak sądzisz.”

Dzięki takim pytaniom uczniowie nie uczą się już tylko po to, żeby zaliczyć sprawdzian czy dlatego, że im tak kazano i już. Nauka staje się spersonalizowana i daje uczniom możliwość ocenienia jej przez pryzmat własnych doświadczeń. Dodatkowo, dzięki takim zabiegom uczniowie zyskują większą pewność siebie wiedząc, że mają prawo do własnych opinii i poglądów, które nie muszą pokrywać się z wizją nauczyciela oraz nie zostają oceniane pod kątem ich zgodności z innymi odpowiedziami.

Udzielanie informacji zwrotnej jako prawo przyznawane od dziecka

Bardzo efektowne i budujące jest również stosowanie konstruktywnej krytyki jako filtra zewnętrznego, niebędącego jednak opinią tylko jednej osoby. W większości przypadków to dzieci i młodzież oceniają wzajemnie efekty swojej pracy, zaangażowanie w wykonanie zadania i proces twórczy. Po przeprowadzonej lekcji nauczyciel prosi uczniów, by zastanowili się, co powinno zostać docenione i w jaki sposób mogliby ulepszyć swoje działania na przyszłość. Wymiana opinii uczy dzieci, że nie tylko nauczyciele są osobami udzielającymi rad czy mogącymi mieć coś do powiedzenia. Dodatkowo zabieg ten wspomaga regulację i ekspresję emocji, dzięki którym dzieci uczą się tworzenia komunikatów z zakresu konstruktywnej krytyki oraz radzenia sobie z byciem ocenianym przez zróżnicowane otoczenie. Oczywiście pominięte merytoryczne uwagi i wskazanie błędów, które nie zostały zauważone przez grupę, są nadal określone przez nauczyciela. Pokazywanie uczniom już na samym początku karie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy