Dołącz do czytelników
Brak wyników

Zajęcia na czasie

19 czerwca 2020

NR 55 (Czerwiec 2020)

Czy skarpetki mogą zmienić świat?

137

Zabawy z książką Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek (czterech prawych i sześciu lewych) Justyny Bednarek

My, dorośli, myśląc o książce, widzimy stronice zapełnione drukiem – wyrazami, zdaniami – przepełnione treścią. W naszym porządku książkę się czyta, a film ogląda. Oczywiście, są też książki do oglądania, np. albumy, ale one są specjalne, sprofilowane, niefabularyzowane. Z rzadka książka dla dorosłego jest także zachwycającym dziełem sztuki plastycznej. Inaczej jest w przypadku literatury dla dzieci. O, taka książka przemawia obrazem, inspiruje kolorem, jednym słowem – jest dziełem sztuki werbalnej i wizualnej. Ostatnie zdanie, niestety, jest po trosze wyrazem życzenia, pragnienia, odzwierciedleniem teoretycznej normy; w praktyce zaś bywa różnie. Trafiamy na małe arcydzieła, ale też często jesteśmy rozczarowani.

Ilustracja w książce dla dzieci to „siostra tekstu”, bardzo ważny aspekt. Tekst i obraz utrzymują swoją autonomię, jednak dopiero razem tworzą dzieło sztuki lub… brzydką książkę.

O tym, jaka ilustracja powinna być, decydują zarówno aspekty psychologiczne, uwzględniające potrzeby i możliwości czytelnika na danym etapie rozwojowym, jak i kanon estetyczny, który zachowuje pewną stałość, ale też podlega zmianom, wręcz modom.

Z teorii wiemy, że: „U dzieci najmłodszych, między trzecim a siódmym rokiem życia, o wyborze decyduje temat i rodzaj przedmiotów na obrazie. Uwaga skupia się na rzeczach postrzeganych bezpośrednio. Nie interesują się szczegółami, tylko ogarniają całość. Wiek ten cechuje też duża wrażliwość na kolor, zwłaszcza w czystych formach. Dzieci nie rażą deformacje rzeczywistości ani odbiegające od normy zastosowania kolorystyczne.

Od siódmego roku życia dziecko coraz większą uwagę przywiązuje do realizmu w ilustracji. Doszukuje się podobieństw do rzeczywistości. Zjawisko to wzrasta do około jedenastego roku życia, kiedy osiąga apogeum. Charakteryzuje się zamiłowaniem do kryteriów czysto estetycznych, takich jak harmonia i światłocień. Powodem prawdopodobnie jest adaptacja do systemów rządzących światem dorosłych oraz wpływ szkoły, której aktywność zmierza ku przystosowaniu dziecięcego umysłu do obiektywnego realizmu.

Dopiero w wieku dwunastu lat zainteresowanie realizmem, kolorem i dosłownością zaczyna słabnąć, a pojawiają się pierwsze oceny obrazów według stylu, kompozycji i wyrazu emocjonalnego, choć nawet starsze dzieci preferowały obrazy kolorowe niż czarnobiałe.

Co ważne, wydaje się też, że wszystkie dzieci przejawiają podświadomą niechęć do szaro-burych kolorów, zwłaszcza jeśli ich zastosowanie jest mało zróżnicowane. Tematyka ilustracji we wszystkich trzech grupach wiekowych uzależniona jest od indywidualnych zainteresowań dziecka, natomiast na ocenę wpływ mają przeżycia osobiste”1.

Krystyna Michałowska, ilustratorka książek dla dzieci, mówi, że odpowiednia kompozycja i zestawienie kolorów w ilustracji mogą być ważnym wzorcem dla najmłodszych w pierwszym kontakcie ze sztuką. Dzieci z niechęcią podchodzą do książki, która przekracza ich kryteria estetyczne i np. rodzi strach.

W przekonaniu ilustratorki Marianny Sztymy „dzieciaki są bardziej uważne i wierzą w to, co widzą. Sama pamiętam, czym dla mnie w dzieciństwie były ilustracje, niektóre książki już na zawsze skleiły się z obrazami”2.

Irena Słońska zwraca uwagę na to, iż ilustracja silnie oddziałuje na emocje dzieci, które przecież lubią humor, pogodny nastrój. Dzieci w wieku wczesnoszkolnym bawi zastosowanie przerysowanej formy, podkreślającej komizm sytuacji, np. postaci zbyt grube i zbyt chude, zaprzeczenie normalnemu porządkowi rzeczy, np. silna mysz. Zaciekawia obraz nie wprost, trudniejszy do uchwycenia. Przejście od potrzeby dokładnego odwzorowania rzeczywistości na rzecz zaprzeczenia porządku świata realnego wzbudza radość, niesie odprężenie, sprzyja ćwiczeniom intelektualnym.

Czym jest ilustracja w książce? Obraz może tekst zdobić, ilustrować, dopełniać. Ilustratorzy mówią, iż dobry obraz nie może pozostawać w sprzeczności z tekstem, a wręcz przeciwnie – powinien wzmacniać jego punkty dramatyczne, wychwytywać to, co ważne, pomagać książkę „przeżyć” i pełniej odczytać.

Wybór książki do czytania przez dziecko to decyzja, która ma ogromny wpływ na jego rozwój w wielu aspektach. Nie dotyczy to tylko tego, czy zachęcimy, czy też zniechęcimy je do czytania, ale też tego, w jaki sposób stymulujemy jego rozwój poznawczy, emocjonalny i społeczny.

Pamiętając o wpływie ilustracji na emocje młodego czytelnika, w okresie silnych napięć, zburzenia codziennego porządku oraz ograniczonych relacji rówieśniczych warto czytać z dziećmi książki, które sięgną do ich poczucia humoru, sprowokują do zabawy, a jednocześnie pozwolą na p...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy