Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

9 listopada 2020

NR 58 (Listopad 2020)

By zmysły nas nie okłamywały, potrzebują integracji
O zajęciach ruchowych, które wspomagają  rozwój sfery poznawczej, emocjonalnej,  społecznej i fizycznej dziecka

11

Podstawa programowa kształcenia ogólnego w odniesieniu do szkoły podstawowej podkreśla integralne spojrzenie na ucznia:„Najważniejszym celem kształcenia w szkole podstawowej jest dbałość o integralny rozwój biologiczny, poznawczy, emocjonalny, społeczny 
i moralny ucznia” (Preambuła podstawy programowej kształcenia ogólnego szkoły podstawowej). Aspekt ten wzmacnia zapis dokumentu dla I etapu edukacyjnego, formułując tzw. cele rozwojowe w czterech sferach: fizycznej, emocjonalnej, społecznej i poznawczej.

W praktyce zapisy te mówią, że uczniowie uczą się z wykorzystaniem wszelkich aktywności i kanałów. Różnorodność – ruch, skupienie uwagi na poznawanym przedmiocie, eksploracja, możliwość doświadczania emocji i nawiązywania kontaktów, zintegrowane w obszarze metodycznym (za prof. Więckowskim) – będą tworzyć najefektywniejsze sytuacje edukacyjne.

POLECAMY

W kontekście teorii konstruktywistycznej i psychologii rozwojowej uczenie się wymaga aktywności zmysłów. Dlatego dla zapewnienia prawidłowego przebiegu procesu edukacyjnego potrzebna jest systematyczna stymulacja zmysłów i ich integracja.

Ćwiczenia temu sprzyjające można czerpać z dziedziny tzw. integracji sensorycznej, dostosowując je do naszych nauczycielskich możliwości, potrzeb dzieci i warunków uczenia.

W związku z niestabilną sytuacją wywołaną pandemią, proponujemy spojrzenie na opracowany zestaw ćwiczeń zaczerpnięty z zasobów integracji sensorycznej jako na możliwość wykorzystania ich:

  • w czasie zajęć w szkole – wówczas, dopasowując do możliwości i odpowiedzialności dzieci, przeprowadzać je jako ćwiczenia w parach lub indywidualnie z nauczycielem,
  • zestaw ćwiczeń przekazanych rodzicom lub prowadzonych w trybie on-line, w sytuacji nauki zdalnej. Wówczas dziecko ćwiczy z domownikiem. Zwracam uwagę, że – zwłaszcza w warunkach izolacji – dzieci potrzebują takich ćwiczeń, które pozwolą im osiągać równowagę emocjonalną.

Wzmacniajmy system sensoryczny

Nasz mózg czerpie informacje o otaczającej go rzeczywistości poprzez wysoce wyspecjalizowane systemy sensoryczne. Ich prawidłowe funkcjonowanie leży u podstaw właściwej percepcji świata i budowania prawidłowych, adekwatnych reakcji na informacje docierające z otaczającego nas środowiska.

Poszczególne zmysły, zarówno te odbierające bodźce zarówno z otoczenia (dotyk, wzrok, słuch, smak, węch), jak i z głębi naszego ciała (zmysł równowagi, czucia, ułożenia i ruchów ciała), są umieszczone w poszczególnych częściach naszego ciała, aby mogły jak najlepiej odbierać bodźce. Poznawanie otoczenia i własnego ciała oraz wiedza o świecie, w którym żyjemy, tworzą się z informacji dostarczanych przez zmysły. Łącząc wrażenia odbierane z otoczenia dzięki receptorom, czyli zakończeniom nerwowym poszczególnych zmysłów, stopniowo i coraz lepiej poznajemy otaczający nas świat. Informacje te są odbierane systematycznie, wpływając na nasz rozwój i dojrzewanie układu nerwowego. Najlepszymi formami rozwijającymi integrację sensoryczną są czynności codzienne wykonywane z dzieckiem prawidłowo, bez pośpiechu i w przyjaznej atmosferze. Pierwsze doświadczenia zmysłowe to rozpoznawanie oraz przyzwyczajanie się do otaczających nas bodźców. Następnym etapem jest uczenie się, co te bodźce znaczą i jak je traktować. Tego właśnie uczymy się stopniowo w miarę naszego rozwoju.

Najczęstsze zaburzenia procesów integracji sensorycznej zaburzenia w rozwoju umiejętności ruchowych w zakresie „dużej motoryki”, czyli podstawowych sprawności ruchowych, takich jak chodzenie, bieganie, rzucanie i łapanie piłki, podskoki, zaburzenia w zakresie „motoryki małej”, czyli trudności z czynnościami precyzyjnymi – rysowaniem, pisaniem, czynnościami manipulacyjnymi, samoobsługą itd., zaburzenia w funkcjonowaniu psychicznym i społecznym, czyli złe funkcjonowanie w grupie w szkole, trudności w grach i zabawach zespołowych, męczliwość, bezradność, rozdrażnienie, brak koncentracji itd.,najczęstsze rodzaje zaburzeń zmysłów to nadwrażliwość i podwrażliwość. Nadwrażliwość cechuje się u dzieci nadpobudliwością ruchową i emocjonalną oraz trudnościami z koncentracją. Podwrażliwość przejawia się zaburzeniami czucia własnego ciała i otaczającej przestrzeni. Dzieci często same sobie dostarczają bodźców.

Integracja sensoryczna w szkole

Szkoła to miejsce, gdzie występuje bardzo dużo niesprzyjających bodźców dla dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej. Podczas pierwszych zajęć na początku września warto zwrócić uwagę i rozpoznać, które dzieci są wrażliwsze słuchowo, czy są takie, które potrzebują więcej ruchu niż przeciętne, czy może są takie, które są wrażliwe dotykowo. Warto też ocenić motorykę dużą oraz małą, postawę ciała na krześle podczas zajęć na dywanie (czy huśtają się na krześle, czy podpierają głowę podczas czytania lub pisania). Dodatkowo warto sprawdzić, czy mają potrzeby stymulacji w okolicach twarzy, czy gryzą ołówek, czy lubią żuć podczas przerwy, czy jedzą obiad wolno, czy bardzo szybko, czy konsystencja obiadu im nie przeszkadza, czy żują tylko jedną stroną policzka itd. Po takiej wstępnej ocenie naszej klasy będziemy mieć większą świadomość, jak dużo mamy w klasie dzieci nadwrażliwych, podwrażliwych, poszukujących wrażeń sensorycznych czy z problemami z nieprawidłową postawą ciała.

Nadwrażliwość a podwrażliwość – jak to odróżnić?

PRZEDSIONEK
Nadwrażliwość – dziecko z nadwrażliwością niechętnie bierze udział w ćwiczeniach równoważnych, nie lubi się wspinać, reaguje negatywnie przy zabawach w powietrzu, zmianach pozycji, boi się lub unika zabaw związanych z bujaniem się, kręceniem na karuzeli, podskakiwaniem, protestuje przy ruchach do tyłu, czuje się niepewnie, kiedy odrywa stopy od podłoża, łatwo traci równowagę, unika zabaw związanych z równowagą, ma problemy z wchodzeniem lub schodzeniem ze schodów, jest niezdarne, często używa tylko jednej ręki w aktywnościach wymagających współpracy obu rąk.

Podwrażliwość – dziecko z podwrażliwością lubi intensywne zabawy, obroty, wirowanie, buja się na krześle, lubi wisieć do góry nogami, często podpiera głowę podczas pisania lub czytania, gwałtownie odchyla się do tyłu, jest w ciągłym ruchu.

DOTYK
Nadwrażliwość – dziecko z nadwrażliwością nie lubi być dotykane, przytulane, jest rozdrażnione, gdy jest trzymane za ręce, nie lubi dotykać nowych faktur i struktur, unika używania rąk i stóp, reaguje niepewnie, gdy jest niespodziewanie dotknięte, nie lubi chodzić boso, unika zabaw z masą plastyczną i farbami.

Podwrażliwość – dziecko lubi zabawy z plasteliną, masami, farbami, lubi chodzić na boso, domaga się, by je dotykać, lubi zabawy z nadmiernym dotykiem – odpychanie się, rolowanie itd., nie reaguje na ból podczas uderzenia się o coś, mocno przybija „5”, bardzo często wkłada przedmioty i ręce do buzi, siada na dłoniach lub stopach, lubi twarde i ciężkie przedmioty.

PROPRIOCEPCJA
Nadwrażliwość – dziecko z nadwrażliwością ma niezdarne ruchy, wpada na przedmioty, trzeba mu przypominać o podtrzymywaniu zeszytu podczas pisania, ma problemy z ubieraniem się, prawidłowym chwytem kredki, je niechlujnie, trzyma przedmioty w ręku zamiast nimi manipulować, ma trudności z naprzemiennością.

Podwrażliwość – dziecko z podwrażliwością trzyma zbyt mocno długopis, mocno koloruje bądź pisze, porusza się ociężale, nadmiernie gryzie i żuje przedmioty, uderza piętami w ziemię, popycha, zaciska bądź zgrzyta zębami, wydaje się zbyt mocno napięte, wydaje się silniejsze od rówieśników.

WZROK
Nadwrażliwość – dziecko z nadwrażliwością wydaje się wrażliwe na światło, nie lubi zasłaniania oczu, nie lubi jaskrawych kolorów, nie lubi zbyt dużo elementów na tablicy, nie lubi, gdy instrukcja zadania jest zbyt rozbudowana, często po czytaniu boli je głowa, ma trudności z utrzymaniem wzroku na przedmiocie i z przepisywaniem z tablicy, odwraca wzory, litery, cyfry.

Podwrażliwość – dziecko z podwrażliwością staje się nadmiernie podekscytowane w miejscach o dużej liczbie kolorów, lubi dużo intensywnych bodźców wzrokowych, np. witryny w sklepach, jest podekscytowane podczas oglądania TV.

SMAK
Nadwrażliwość – dziecko nie lubi pokarmów o określonej konsystencji, domaga się określonych pokarmów, nie lubi mycia zębów.

Podwrażliwość – dziecko eksploruje, wykorzystując zmysł smaku, domaga się określonych pokarmów (przeważnie twardych, do schrupania), ma problemy z odróżnieniem smaku potrawy, nie potrafi stwierdzić, czy potrawa jest zbyt słona, czy za ostra. 

WĘCH
Nadwrażliwość – dziecko reaguje negatywnie na wiele zapachów, reaguje odruchem wy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy