Dołącz do czytelników
Brak wyników

SI W EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ

14 maja 2020

NR 54 (Maj 2020)

„By zmysły nie prysły”  Wspomaganie integracji sensorycznej dziecka

70

Poznawanie otoczenia i własnego ciała oraz wiedza o świecie, w którym żyjemy, tworzą się z informacji dostarczanych przez zmysły. Łącząc wrażenia odbierane z otoczenia dzięki receptorom, czyli zakończeniom nerwowym poszczególnych zmysłów, stopniowo i coraz lepiej poznajemy otaczający nas świat. Informacje te są odbierane systematycznie, wpływając na nasz rozwój i dojrzewanie układu nerwowego. Prawidłowy rozwój integracji sensorycznej odbywa się w każdej chwili i każdego dnia, gdy opieka nad dzieckiem i wspomaganiem jego rozwoju są odpowiednie. Najlepszymi formami rozwijającymi integrację sensoryczną są czynności codzienne wykonywane z dzieckiem prawidłowo, bez pośpiechu i w przyjaznej atmosferze. Czas, który z powodu pandemii spędzamy właśnie wyjątkowo bez pośpiechu jest dobrą okazją, aby zadbać o integrację sensoryczną naszych uczniów, naszych dzieci. Proponowane w dalszej części artykułu ćwiczenia można wykonywać w duecie rodzic/rodzeństwo – dziecko; w indywidualnych zajęciach nauczyciela z dzieckiem. Nie ma też przeszkód, aby nauczyciel zachęcił dzieci do wykonywania takich ćwiczeń z rodzicami, przesyłając ich opis. Oczywiście, nie powinno ich też zabraknąć na zajęciach wychowania fizycznego. Wzmocnienia integracji sensorycznej wymaga bowiem każde dziecko w wieku wczesnoszkolnym – z przyczyn rozwojowych, ale też z powodu „statycznego” tryby życia na co dzień.

Integracja sensoryczna, czyli…

Violet F. Maas termin „integracja sensoryczna” określa jako: „procesy percepcji zmysłowej wrażeń docierających do naszego ciała i zintegrowanych w układzie nerwowym tak, by mogły być użyte do powstania odpowiednich reakcji. Zrozumienie terminu integracja sensoryczna jest równoznaczne ze zrozumieniem tego, jak funkcjonuje mózg i cały układ nerwowy”.
Zbigniew Przyrowski „metodę integracji sensorycznej” określa mianem „organizacji wejściowych danych zmysłowych dokonywanych przez mózg w celu produkowania odpowiedzi adaptacyjnych na wymagania otoczenia”.

Systemy sensoryczne, którymi powszechnie dysponujemy

Nasz mózg czerpie informacje o otaczającej go rzeczywistości poprzez wysoce wyspecjalizowane systemy sensoryczne. Ich prawidłowe funkcjonowanie leży u podstaw właściwej percepcji świata i budowania prawidłowych, adekwatnych reakcji na informacje docierające z otaczającego nas środowiska.

„Twardo stąpać po ziemi”. 
O zadaniach układu przedsionkowego

Narząd przedsionkowy znajduje się w uchu wewnętrznym, za receptorami słuchowymi. Możliwość przeciwstawiania się sile grawitacji i utrzymania ciała w odpowiedniej pozycji zarówno podczas ruchu, jak i w spoczynku zawdzięczmy dobrze funkcjonującemu zmysłowi równowagi, czyli układowi przedsionkowemu lub błędnikowemu. Układ przedsionkowy funkcjonuje w obszarze rozwijania poczucia równowagi, świadomości przestrzeni, stabilności proksymalnej i całościowej kontroli sprawnego poruszania się. Kontroluje on również ruchy związane z przyspieszeniem liniowym i kątowym na organizm, odpowiada za orientację w położeniu ciała w stosunku do powierzchni Ziemi, informuje o położeniu głowy w stosunku do szyi i reszty ciała do otaczającej przestrzeni, podtrzymuje prawidłowe napięcie mięśniowe, odpowiada za utrzymanie stałego pola widzenia w czasie ruchów głowy, ma wpływ na autonomiczny układ nerwowy (przewód pokarmowy, odruch wymiotny).

„Na wyciągnięcie ręki”.
O niezmierzonych mocach zmysłu dotyku

Chociaż układ przedsionkowy rozwija się jako pierwszy, 
to zmysł dotyku stanowi nasz pierwszy kontakt ze światem zewnętrznym. W integracji sensorycznej przyjmuje się, że jest jednym z głównych źródeł wrażeń modulujących pracę ośrodkowego układu nerwowego. Obszar mózgu, który reaguje na dotyk, rozciąga się jak opaska na głowie i nazywany jest korą somatosensoryczną. Dokonują się w niej rejestracja zimna, ciśnienia, bólu i położenia ciała. Najwrażliwsze obszary ciała, takie jak usta, ręce i genitalia, mają obszary położone w korze somatosensorycznej na dużej powierzchni. Nawet meszki włosowe mają receptory dotyku. Dotyk jest zatem konieczny dla funkcjonowania równowagi, orientacji i ruchu, wpływa na poznawanie swojego ciała i przedmiotów, na rozpoznawanie przedmiotów bez kontroli wzroku, różnicowanie bodźców dotykowych i rozwój emocjonalny.

„Gdzie prawa, a gdzie lewa…”.
O niezbędności układu prioprocepcji

Receptory prioprocepcji znajdują się w całym ciele (w stawach, mięśniach i ścięgnach). Informacje pozyskiwane przez nie są przetwarzane głównie przez układ przedsionkowy, ale są także koordynowane z informacjami z innych zmysłów, wpływając na ruch ciała i modyfikując ruchy motoryki małej. Odruchy prioproceptywne są nieświadomym, automatycznym mechanizmem przystosowawczym mięśni kończyn. Układ prioproceptywny odpowiada za poczucie obecności ciała, odczuwanie ciężaru ciała i poszczególnych jego części w przestrzeni, wytwarzanie odruchów prostowania i równowagi, poruszanie poszczególnymi częściami ciała bez udziału wzroku, wykonywanie swobodnych i precyzyjnych ruchów, percepcję ułożenia narządów jamy ustnej podczas mówienia, wytworzenie somatognozji i wykształcenie lateralizacji.

Rys. 1. Odbicie ciała w mózgu, czyli diagram Penfielda. Źródło: ze zbiorów M. Wróblewskiej

„Ładna GAMA. – Tak, też mi się podoba ta DAMA”. Subtelny i wrażliwy układ słuchowy

Słyszenie polega na wychwytywaniu pewnych drgań powietrza, zwanych akustycznymi, i tych, których swoistość odpowiada możliwości ucha ludzkiego i przekazywaniu ich do aparatu słuchowego oraz przetwarzaniu w impulsy neuroelektryczne. Słuch kształtuje się stopn...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy