Dołącz do czytelników
Brak wyników

SI W EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ

6 czerwca 2019

NR 47 (Czerwiec 2019)

Rola zmysłów w uczeniu się dziecka.

0 32

Integracja sensoryczna w warunkach edukacji szkolnej

W szkołach i przedszkolach coraz częściej możemy spotkać dzieci mające różnego rodzaju trudności i zaburzenia. Pracujemy z uczniami, którzy przejawiają specyficzne trudności w nauce, mają problem z pamięcią i koncentracją, nie są w stanie usiedzieć na swoim miejscu, nie zwracają uwagi na komunikaty przekazywane przez nauczyciela. 

Najbardziej widoczne staje się to w momencie, kiedy siedmiolatek przekracza próg szkoły. Nagle zaczyna się bowiem czegoś od niego wymagać. Musi grzecznie siedzieć przy swoim stoliku, słuchać pani i koncentrować się na omawianym w danym momencie temacie. Niestety, zmiana środowiska, osoby prowadzącej zajęcia i specyfiki pracy nie wpływa korzystanie na stan dziecka. Brak poczucia bezpieczeństwa i stres mogą przyczynić się do tego, że zaburzenia, do tej pory prawie niezauważalne, zdecydowanie się nasilą. Z tego powodu naszą pracę należy rozpocząć 
od diagnozy integracji sensorycznej. Okazuje się bowiem, że to zmysły determinują nasze zachowanie. Im gorzej działają one u dziecka, z którym pracujemy, tym większe trudności będzie miało z reagowaniem we właściwy sposób na zmiany zachodzące w jego otoczeniu.

Najczęściej zauważamy i diagnozujemy trudności w zakresie percepcji wzrokowej i słuchowej (rys. 1). Są one w miarę czytelne i zdecydowanie łatwiejsze do zrozumienia, zarówno dla rodziców, jak i nauczycieli. Dużo trudniej skupić się na problemach dotyczących zmysłów bliższych (dotyk, układ przedsionkowy i proprioceptywny). Ich różnorodność jest bowiem tak duża, że może prowadzić do pomyłek i nieprawidłowych wniosków. Okazuje się, że zaburzenia w ich obrębie mogą być mylone chociażby z problemami natury emocjonalnej. Tymczasem właśnie dotyk, przedsionek i propriocepcja stają się bazą, dzięki której mały człowiek jest w stanie zdobywać wiedzę na temat siebie oraz otoczenia, w którym się znajduje. Mają one również jeszcze wiele innych zadań, m.in.:

  • są podstawą do prawidłowego odbierania bodźców z otoczenia i przetwarzania ich na wyższym poziomie układu nerwowego,
  • są niezbędnym elementem do prowadzenia właściwej analizy i syntezy będącej nieodzownym aspektem efektywnego uczenia się,
  • umożliwiają budowanie prawidłowych kontaktów z innymi ludźmi oraz przedmiotami.

 

Rys. 1. Rodzaje zmysłów 

 Opracowanie własne na podstawie C.S. Kranowitz, Nie-zgrane dziecko. Zaburzenia przetwarzania sensorycznego – diagnoza i postępowanie, Gdańsk 2011

 

Zmysły bliższe powstają bardzo wcześnie, już w okresie prenatalnym i towarzyszą człowiekowi przez całe życie. Są odpowiedzialne za odbieranie bodźców dochodzących z wewnątrz naszego organizmu, odpowiadają za właściwe odczuwanie naszego ciała. Ich prawidłowe funkcjonowanie przyczynia się do osiągnięcia przez dziecko poszczególnych kamieni milowych w odpowiednim czasie i daje podstawy do tego, aby móc pracować nad różnego rodzaju kompetencjami, np. kreatywnością czy abstrakcyjnym myśleniem. Zmysły dalsze potrzebne są po porodzie, dlatego, choć powstają w trakcie ciąży, nie są wykorzystywane w pełni przez dziecko i kształtują się w pierwszych miesiącach życia. Warto pamiętać, że odbierają one bodźce dochodzące spoza naszego organizmu. Posiadanie tej wiedzy pozwoli nauczycielowi inaczej spojrzeć na dziecko. Nie ma bowiem dzieci „niegrzecznych”, są tylko takie, które nie potrafią sobie poradzić z integracją i interpretacją dochodzących do nich wrażeń. Jak to się objawia? Co nas powinno zaniepokoić w zachowaniu dzieci? Kiedy należy wdrożyć działania terapeutyczne?
Można stwierdzić, że integracja sensoryczna to zapotrzebowanie człowieka na określone bodźce, które pojawiają się w jego otoczeniu. Żeby odpowiednio to zrozumieć, można posłużyć się konkretnym przykładem. Dana osoba musi dostarczyć swojemu organizmowi odpowiednich składników odżywczych, żeby zaspokoić głód i zapewnić prawidłowy rozwój. Ma jednak określone potrzeby i preferencje żywieniowe, są pokarmy, które lubi, ale istnieją również takie, za którymi nie przepada. Ona sama wybiera sobie sposób na dostarczenie swojemu organizmowi określonej ilości kalorii. Podobnie ma się sprawa, jeśli chodzi o dzieci przejawiające zaburzenia integracji sensorycznej. W ich otoczeniu jest wiele bodźców, niektóre z nich stają się przyjemne, inne odstręczające. Dziecko poszukuje tych, które są w stanie zaspokoić jego potrzeby. Niestety, zazwyczaj nie wie, w jaki sposób odciąć się od tych nieprzyjemnych, powodujących złość lub smutek. Mając więc wiedzę na temat zaburzeń i ich objawów, nauczyciele będą w stanie podejmować takie działania, których celem stanie się realne wspieranie rozwoju dziecka.
 

 

Można stwierdzić, że problem z integracją sensoryczną powoli staje się problemem społecznym, gdyż coraz więcej dzieci boryka się z tego typu trudnościami. Zalicza się do nich:

  • nieprawidłowe reakcje na bodźce dotykowe (mogą być one za silne lub za słabe),
  • bardzo niski lub bardzo wysoki poziom uwagi i aktywności na zajęciach,
  • problemy z koordynacją ruchową oraz koordynacją oko ręka, z równowagą, napięciem mięśniowym,
  • opóźnienia w rozwoju mowy lub zaburzenia mowy i wymowy,
  • specyficzne trudności w uczeniu się,
  • problemy z zachowaniem objawiające się przede wszystkim agresją, zbyt impulsywnym reagowaniem na bodźce, nieradzeniem sobie z emocjami,
  • obniżone poczucie własnej wartości.

Jeśli zaś chodzi o zaburzenia związane z funkcjonowaniem zmysłów, to możemy wyróżnić trzy typy problemów:

  1. nadwrażliwość, czyli zbyt dużą reaktywność na bodźce dochodzące z otoczenia,
  2. vpodwrażliwość – zbyt niską reaktywność na bodźce zewnętrzne,
  3. wposzukiwanie sensoryczne.

Dzieci przejawiające nadwrażliwość reagują bardzo nerwowo na niektóre bodźce (np. dźwięk, dotyk), są one dla nich odpychające i bardzo nieprzyjemne. Często bywają zdekoncentrowane lub pobudzone, co bardzo negatywnie wpływa na uwagę i koncentrację oraz zaburza proces uczenia się. Dodatkowo, warto zwrócić uwagę, że takie dzieci szybko ulegają przeciążeniu, są płaczliwe i zmęczone. Nie potrafią również w sposób adekwatny do sytuacji radzić sobie z emoc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy