Dołącz do czytelników
Brak wyników

Scenariusz zajęć

9 listopada 2020

NR 58 (Listopad 2020)

O odzyskiwaniu uwagi dzieci przy okazji świąt
Nie spodziewajmy się konfliktu pokoleń

11

Kalendarzowy koniec roku, ostatnie jego dwa miesiące, obfituje 
w szczególne wydarzenia, zwłaszcza w kulturze polskiej. Są nimi święta i rocznice, które zapisały się w tradycji jako bycie razem, we wspólnocie, przywoływanie wspólnych symboli.

Święta to okres, kiedy my, dorośli, uzmysławiamy sobie, że coraz trudniej o współuczestniczenie w tym świętowaniu młodych ludzi. Ich zachowania, reakcje na ten czas nie są nawet znanym nam buntem, zaprzeczeniem, ale cichą nieobecnością. Wszelkie psychologiczne, socjologiczne analizy pokolenia, które weszło w dorosłość (na rynek pracy) po 2010 roku, nazywają „pokoleniem płatków śniegu”. „Duże zmiany społeczne zachodzące w ostatnich czasach odciskają specyficzny ślad w sposobie patrzenia na rzeczywistość i zachowaniu nowego pokolenia. Socjologowie chętnie klasyfikują pokolenia według roczników, nadając im jakąś nazwę: milenialsi, pokolenie X, Y itp. Ostatnio zaczęło się mówić o pokoleniu płatków śniegu – Generation Snowflake. Są to osoby wchodzące w dorosłość po 2010 r. Samo pojęcie nawiązuje do książki »Fight Club« amerykańskiego pisarza Chucka Palahniuka (1996, polskie wydanie »Fight Club. Podziemny krąg«, 2001 i 2006) gdzie pada stwierdzenie: »Nie jesteś wyjątkowy. Nie jesteś pięknym czy unikatowym płatkiem śniegu«”1.

POLECAMY

„Śnieżynki” cechują się dużym indywidualizmem, koncentracją na sobie, dużym przekonaniem o własnej unikalności, niepowtarzalności. Stąd trudno im przyjąć krytykę, niepowodzenie; wszystko, co dzieje się wokół, odnoszą do siebie. Przyjmują rolę ofiary. Profesor Tomasz Szlendak uważa, że pokolenie to, do którego niedługo dołączą nasze 10-, 9- i 7-latki, jest kształtowane przez zupełnie inne warunki socjotechnologiczne, że ma ono „inną osobowość, dostosowaną do odmiennych narzędzi socjalizacyjnych, do środowiska sieci, inne oczekiwania, inne potrzeby, inne sposoby realizacji tych potrzeb”2. Okazuje się też, że nie żyjemy już w świecie tradycyjnej antytezy starych i młodych, że nie ma już konfliktu pokoleń, opartego na zaprzeczeniu przez dzieci wartości uznawanych przez rodziców. „Śnieżynki” nie dostrzegają naszych wartości, nie odnoszą się do nich, nie ma więc buntu i sporu, który modelował przez wieki proces wychowawczy. Zjawisko to jest o tyle niebezpieczne, że w pewnym sensie zamyka proces komunikacyjny, alienuje nas. Z pozycji nauczycieli dzieci w wieku wczesnoszkolnym możemy na opisaną sytuację spojrzeć jako na zjawisko, przed którym w pewnym sensie możemy ustrzec naszych uczniów. Choć środowisko współczesnych technologii jest im zadane i konieczne, to jednak nie oznacza to absolutnego wykluczenia relacyjności, włączania do świata rzeczywistego.

Zainteresować młodych starym

Przywoływany już profesor Tomasz Szlendak zauważa, że izolacja młodych (dzieci) od świata wirtualnego odradza potrzebę kontaktów międzyludzkich, zwraca uwagę na rzeczywistość realną. Tak się dzieje na przykład, powiada, w sytuacji, kiedy młodzi ludzie wyjeżdżają na obozy w dalekie puszcze, zostawiając w domach swoje smartfony. 

Takich sytuacji, w których skupiamy się na tej zmysłowej rzeczywistości, powinno być więcej. Mogą do nich należeć zajęcia poświęcone świętowaniu i samo świętowanie.

Twórzmy okazje do rozmów 

W tradycjach świątecznych dużą rolę odgrywają przygotowania do nich, w czasie których między innymi odbywa się pieczenie ciast. Są to czynności, które sprzyjają opowiadaniu, zadawaniu pytań, obserwacji. 
Sama czynność wygniatania ciasta ma też duże walory wsparcia dziecka w obszarze emocjonalnym, małej i dużej motoryki, stymulacji w zakresie zmysłów.

Może, jeśli warunki nam na to pozwolą, skuśmy się do wypieku (przygotowania) na przykład ciasteczkowych zwierzaków, które ozdobią klasową choinkę.

Propozycja działania

Zaprośmy dzieci do zrobienia szkiców zwierząt, które miałyby ozdobić choinkę. Moją propozycję zaczerpnęłam od p. Joanny Zwoleńskiej, terapeuty-kinezjologa edukacyjnego. W swoich pracach ożywia ona stare tradycje kulinarne i obrzędowe, m.in. opowiada o byśkach i kozulach.

Byśki to ciasto obrzędowe, które miało zapewnić pomyślność i dostatek. Najczęściej wyrabiane było na Kurpiach. Są to zwykle figurki zwierząt wypiekane w wigilię Bożego Narodzenia, Nowego Roku lub w okresie od Bożego Narodzenia do Trzech Króli.

Kozule to również ciasto obrzędowe zapewniające pomyślność i dostatek, najpopularniejsze na północy Rosji. Zwykle wykonywane jest w pierwszych dniach roku. Podstawowym elementem kozuli są wałeczki, z których lepi się płaskie figurki zwierząt, lub okrągłe formy przypominające mandale.

Sposób przyrządzania i wypieku ciasta:
1 kg mąki żytniej lub żytniej razowej
1 szklanka letniej wody
2 łyżki oliwy
Szczypta soli

Wykonanie:
Połączyć mąkę z wodą, oliwą i solą. Wyrabiać aż do uzyskania jednolitej masy. Ciasto powinno być na tyle twarde, aby zachowywało nadany mu kształt (w razie potrzeby dodać mąkę lub wodę).
Byśki zanurzyć we wrzątku i gotować na małym ogniu15–20 minut. Delikatnie wyjąć łyżką cedzakową. Następnie piec w nagrzanym piekarniku 30–40 minut. Niektóre fragmenty ciast powinny być lekko przyrumienione.
Kozule piecze się bez uprzedniego gotowania. By bardziej błyszczały, po upieczeniu można włożyć je na chwilę do wrzątku.
W sytuacji, kiedy warunki nie pozwolą na wykonywanie ciasta w szkole, warto przygotować projekty zwierząt i omówić technikę wykonywania, aby dzieci sam proces gotowania i pieczenia wykonały w domu.

Wprowadzić dziecko w świat wartości

Rok 2020 jest czasem, do którego od wielu lat się przygotowujemy, bo w tym roku właśnie upływa 100 lat od przełomowej bitwy – Cudu nad Wisłą i setna rocznica urodzin św. Jana Pawła II. Ten rok to także bliskie echa 100 lat od odzyskania przez Polskę niepodległości. Dzieje ojczyste, ważne rocznice zawsze są okazją do szukania zbieżności pomiędzy światem przeszłym a współczesnością, pomiędzy światem dziadków i ich wnuków. Preambuła podstawy programowej do szkoły podstawowej wśród celów kształcenia ogólnego wymienia: „1) wprowadzanie uczniów w świat wartości, w tym ofiarności, współpracy, solidarności, altruizmu, patriotyzmu i szacunku dla tradycji, wskazywanie wzorców postępowania i budowanie relacji społecznych, sprzyjających bezpiecznemu rozwojowi ucznia (rodzina, przyjaciele)”.

Święta to dobra okazja do zapraszania dziecka w świat wartości uznawanych i pielęgnowanych przez wspólnotę, do której należy.

Koty i małpy bawią się, a ludzie pracują i świętują

Szare ubrania, szary dzień i szare myśli. Kolejny dzień taki sam, tak samo smętny i wyczerpujący. Trudno czasami odróżnić środę od czwartku i wtorek od środy, ale zawsze wiadomo, że niedziela nie jest piątkiem. Niedziela niesie za sobą fenomen święta, które przełamuje codzienny schemat. Pozwala na zmianę rytuału, zmianę charakteru stroju, ogranicza czynności na rzecz myślenia i kontemplacji, obecności w innej, bo być może religijnej, wspólnocie, z rodziną, przyjaciółmi itd. „Już w starożytności zwracano uwagę na to, że świętowanie i święta są zjawiskiem tylko ludzkim. Pszczoły i mrówki pracują w sposób zorganizowany, ptaki i stada zwierząt mają swoich przywódców, walczą, żyją w określonym porządku, koty i małpy bawią się, tylko ludzie świętują, i to od zamierzchłych czasów. W każdym społeczeństwie spotykamy święta, a jednocześnie wciąż ulegają one zmianie”3
To, ja...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy