Dołącz do czytelników
Brak wyników

Scenariusz zajęć

14 stycznia 2021

NR 60 (Styczeń 2021)

Ciemność widzę – scenariusz zajęć bez użycia światła

40

Wyobraźmy sobie, że mamy na oczach opaskę, przez którą niczego nie widzimy. Dookoła nas jest tylko ciemność. Jak zachowamy się w takich warunkach? Czy będziemy bali się poruszać? Które zmysły będą bardziej wyostrzone i dlaczego? A jeśli opaska pozwoli nam widzieć źródło światła? Czy to coś zmieni? Jak możemy wykorzystać ten pomysł i różne zmysły w edukacji wczesnoszkolnej? Istnieje kilka ciekawych pomysłów.

Dlaczego lekcja bez światła?

Standardowa nauka w szkole polega na tym, że uczniowie mają dostęp do różnych materiałów, które widzą oczami. Mają dostęp do nowoczesnych technologii, kolorowych kart pracy i pomocy naukowych. Wszystko po to, aby uczynić naukę szybszą i ciekawszą. W salach lekcyjnych jest dużo okien, przez które wpada światło. Jeśli dzień jest bardziej pochmurny, można skorzystać z zamontowanych lamp. Jest to standard i pewnie uczniowie byliby dosyć zdziwieni, gdybyśmy poprowadzili zajęcia w nieco inny sposób. Może warto od czasu do czasu właśnie czegoś takiego spróbować? Zaskoczyć naszych uczniów i spowodować, że będzie to dla nich zupełnie nowe doznanie?

POLECAMY

Zalety takiej lekcji

Oto kilka argumentów przemawiających za lekcjami bez światła, ale z wykorzystaniem różnych zmysłów. Przede wszystkim – uczniowie doświadczają zupełnie innego stanu, przez co inne zmysły grają pierwszą rolę na takich zajęciach. W bardzo ciekawy sposób można wykorzystać to podejście w różnych przedmiotach artystycznych, takich jak muzyka i plastyka.

Dla uczniów taka lekcja to element zaskoczenia, który wspiera zupełnie inny rodzaj zmysłów, a dzięki temu informacje przekazywane na takiej lekcji są przyswajane w zupełnie inny sposób. Zgodnie z prawami pamięci, przy regularnych powtórkach powinny zostać w głowach uczniów na dłużej. Wynika to z tego, że taka lekcja jest nieszablonowa i niecodzienna – i to jest jej siłą. Musimy jednak pamiętać, żeby nie korzystać z tego rozwiązania zbyt często, aby uczniowie nie przyzwyczajali się do niego. Taki typ zajęć sprawdzi się bardzo dobrze dla uczniów, którzy polegają na swoim dotyku oraz na zmysł słuchu. Jeśli w naszej klasie jest dużo wzrokowców, to będzie to dla nich zupełnie nowe doświadczenie, które być może zachęci ich do korzystania z takich rozwiązań na dłużej.

Jak przeprowadzić lekcję bez światła w klasie?

Wszystko zależne jest od tego, jaką klasą dysponujemy i jaką mamy salę lekcyjną oraz ilu mamy uczniów w klasie. Musimy także wziąć pod uwagę ilość miejsca dodatkowego, które jest do dyspozycji na tyłach klasy lub w jaki sposób możemy zorganizować nieco więcej przestrzeni w klasie – przesuwając na przykład ławki uczniów.

Do przeprowadzenia takich zajęć lepiej nada się sala większa i taka, w której będziemy dysponowali roletami lub żaluzjami albo bardzo grubymi zasłonami. Jeśli czegoś takiego nie mamy, ciągle możemy przeprowadzić lekcję z mniejszym użyciem światła. Wtedy jednak musimy poprosić uczniów o to, aby każdy z nich przyniósł z domu apaszkę lub szalik o fakturze i kolorze, który uniemożliwi podglądanie uczniom tego, co widzą. Możemy także spróbować zrealizować lekcję bez światła na dwa sposoby. 

Pierwszy sposób jest taki, że uczniowie przynoszą cienką apaszkę, przez którą nic nie widzą, ale widzą źródło światła i potrafią wskazać na przykład, gdzie jest okno lub lampa, ponieważ pod zasłoniętymi powiekami widzą jaśniejsze punkty. 

A drugim sposobem jest przygotowanie lekcji w oparciu o opaski zupełnie zaciemniające, przez które uczniowie nic nie będą widzieć, tylko ciemność. Bardzo dobrze sprawdzą się tutaj opaski do spania lub podobne, które uczniowie mogą wykonać sami, na przykład z szablonu i grubszego kartonu.

Delikatne wprowadzenie

Zanim przeprowadzimy takie zajęcia, możemy delikatnie oswoić uczniów z tym pomysłem, podsuwając im zabawy lub ćwiczenia wstępne związane bardziej ze zmysłem słuchu i dotyku niż wzroku. Mogą to być ćwiczenia i zadania takie, w których uczniowie po prostu zamykają oczy i wykonują różne zadania bez patrzenia. Mogą to być też zadania, które są wykonywane przy zamkniętych oczach jako reakcje na nasze polecenia. Dzięki temu będziemy mogli stwierdzić, jaki procent uczniów lubi tego typu wyzwania i dla których uczniów zmysł wzroku jest tym, na którym mogą polegać mniej lub bardziej podczas wykonywania różnych zadań.

Jeśli w naszej klasie mamy więcej słuchowców i uczniów, którzy polegają na dotyku, to lekcja bez światła będzie dla nich jeszcze ciekawszym rozwiązaniem. Jeśli mamy uczniów, którzy polegają na tym, co widzą, możemy także przeprowadzić z nimi lekcje bez światła, ale powinniśmy to zrobić stopniowo i w nieco delikatniejszy sposób.

O czym należy pamiętać?

Do przeprowadzenia takich zajęć będziemy potrzebować odpowiedniej ilości dodatkowego miejsca lub gier i zabaw, które można także przeprowadzać z uczniami w ławkach. Uczniowie powinni także przynieść z domu lub przygotować wcześniej na zajęciach maski zaciemniające oczy. A jakie jest nasze zadanie? Powinniśmy przygotować sobie zbiór gier, zabaw lub materiałów na dane zajęcia, podczas których będziemy wykorzystywać wszystkie zmysły oprócz wzroku. Bardzo istotne jest także przed rozpoczęciem takich zajęć ustalenie i przedyskutowanie z uczniami zasad bezpieczeństwa na takich lekcjach. Uczniowie muszą wiedzieć, że nie mogą korzystać z różnych ostrych przedmiotów, nie mogą się popychać ani biegać. Takie zasady bezpieczeństwa powinniśmy przedyskutować z uczniami przed wprowadzeniem lekcji bez światła. Jeśli chodzi o typy zadań dla uczniów, możemy także stworzyć dla nich własne autorskie gry i zabawy lub nawet nagrania zabaw i materiałów, które będziemy im potem tylko przedstawiać i odtwarzać. Zaletą takiego rozwiązania jest to, że raz stworzone i nagrane materiały będziemy mogli wykorzystywać przez długi czas z innymi klasami.

Przykłady zabaw

Istnieje wiele możliwości na zabawy i gry dla uczniów, którzy będą mieli przysłonięte oczy. Mogą być to aktywności, w których główną rolę będą grały inne zmysły. Weźmy tutaj pod uwagę szczególnie zmysł dotyku smaku i węchu. Możemy przygotować dla uczniów następujące propozycje oraz ich wariacje:

Zabawa pierwsza:
Zgadywanie

Gdy upewnimy się, że wszyscy uczniowie mają zasłonięte oczy, kładziemy przed nimi jakiś przedmiot, który znają. Zadaniem uczniów jest rozpoznanie przez dotyk, co to jest za przedmiot. Możemy także zakończyć grę w inny sposób: dany uczeń dotyka określony przedmiot i mówi nam na ucho jego nazwę. Jeśli odgadnie prawidłowo, podaje rozwiązanie klasie.
Na początku warto przeprowadzić takie ćwiczenia demonstracyjne, aby pokazać uczniom, na czym polega zabawa i jaki jest jej cel. Możemy potraktować takie (i podobne) zabawy jako gry wprowadzające elementy oswajające z ciemnością na lekcji. Wtedy tylko jeden uczeń ma oczy zawiązane opaską i nic nie widzi, ale stara się odgadnąć po dotyku, jaki to przedmiot, i podać jego nazwę. Inni uczniowie widzą, co to jest za przedmiot, ale nie podpowiadają. Jeśli chcemy, aby jednocześnie dwoje uczniów wzięło udział w zabawie, przygotowujemy dwa osobne przedmioty i dwa osobne stanowiska do odgadywania.

Zabawa druga: 
Budowanie

Zabawa polega na tym, że uczniowie z położonych przed nimi klocków budują określoną budowlę w danym czasie. Mogą być to klocki typu LEGO, klocki drewniane lub jakiekolwiek inne, które są znane uczniom. Uczniowie mogą budować swoje budowle w określonym czasie, na przykład pięciu minut. W tym ćwiczeniu polegają najbardziej na swoim dotyku i ćwiczą wyobraźnię przestrzenną. Możemy także poprosić uczniów, żeby wybudowali lub stworzyli jakiś obiekt zgodnie z zadaną tematyką, np. „przedmioty w domu” czy „przedmioty w kuchni”. Możemy także wydawać uczniom proste polecenia, takie jak: „zbuduj długą wieżę”, „zbuduj auto” lub cokolwiek innego, co będzie możliwe, w zależności od wieku i możliwości uczniów. Najłatwiej takie ćwiczenia zacząć od klocków typu LEGO, ponieważ będzie można je w łatwy i trwały sposób połączyć. Możemy także dawać uczniom krótkie i jasne instrukcje dotyczące tego, co mogą zbudować i w jaki sposób. Wtedy będzie to budowanie różnych obiektów pod naszym przewodnictwem. Musimy tylko pamiętać o tym, żeby robić odpowiednio duże odstępy między zdaniami, aby uczniowie byli w stanie odszukać dany klocek po dotyku, a następnie połączyć go z poprzednim.

Jeśli chodzi o pracę z klockami, to możemy także połączyć uczniów w pary lub maksymalnie 3-osobowe grupy, które będą wspólnie budowały wieżę lub inną bardzo prostą budowlę. Zadaniem uczniów jest współpracowanie na zmianę tak, aby każdy uczeń dodawał po kolei swój klocek do budowli. Możemy z powodzeniem zacząć od tworzenia krótkiej wieży, która będzie składała się np. z 9 elementów. Dla ułatwienia uczniowie mogą budować swoją wieżę, układając klocki nie w pionie, ale poziomo na ławce.

Inspiracja – zapytajmy uczniów!

Bardzo dobrym pomysłem jest, żeby po przeprowadzeniu kilku ćwiczeń z klockami zapytać uczniów o to, jak, ich zdaniem, można rozbudować tego typu zadania i co mogą zmienić na lepsze oraz w jaki sposób. Dzięki temu będziemy mogli rozszerzyć swoje propozycje pomysłów, a uczniowie będą bardzo zadowoleni, ponieważ wykorzystamy ich pomysły w praktyce.

Zabawa trzecia:
Sensoryka

Zabawy związane ze zmysłem dotyku mogą być równie inspirujące. Możemy przygotować dla uczniów różne ziarna, na przykład kaszę jęczmienną, kaszę mannę, kaszę gryczaną, soczewicę, fasolę czy suchą kukurydzę. Zadania uczniów mogą być bardzo różne. Mogą na przykład dokładnie obejrzeć każde przygotowane ziarna przed zasłonięciem oczu, a następnie postarać się po dotyku rozpoznać, co mają w dłoni.
Zabawa może przebiegać w ten sposób, że w jednym pojemniku mieszamy różne rodzaje ziaren, a pod ich warstwami chowamy mały przedmiot. Zadaniem uczniów jest odnalezienie drobnego przedmiotu, a następnie odgadnięcie jego nazwy. Możemy zacząć takie przygotowania od dosyć małego pojemnika i jednego drobnego przedmiotu. Jednak jeśli przygotujemy bardzo duży pojemnik z kilkoma drobnymi przedmiotami, to w takiej zabawie może wziąć udział nawet kilku uczniów. Wszystko zależy od wielkości pojemnika i od ilości miejsca, którą dysponujemy. Uczniowie mogą także dodawać do pojemników swoje przedmioty, muszą jednak być bezpieczne, bez żadnych kantów i ostrości, tak aby nikomu nic się nie stało.

Zabawa czwarta: 
Pisanie w powietrzu

Kolejną zabawą jest ta, w której zadaniem uczniów jest napisanie w powietrzu danych liter. Litery dyktujemy uczniom powoli i stopniowo w taki sposób, by mogli nadążyć z ich pisaniem. Aby litery były widoczne, prosimy uczniów, żeby robili duże ruchy dłońmi w powietrzu i żeby litery były drukowane. Następnie obserwujemy uczniów i sprawdzamy, czy wszystkie litery mają poprawne kształty. 

W innej wersji tego ćwiczenia możemy też poprosić określonych uczniów o to, żeby wybrali sobie jakiś jeden wyraz i następnie w kilka osób wspólnie go napisali w powietrzu. Każdy z uczniów rysuje w powietrzu kolejne litery danego wyrazu. A my sprawdzamy, czy uczniowie z zasłoniętymi oczami potrafią narysować w powietrzu określone litery w dobrej kolejności.

Możemy także wykorzystać pisanie liter w powietrzu do tego, aby uczniowie napisali w powietrzu jeden wyraz, który będą chcieli nam przekazać. Każdy uczeń wtedy osobno zapisuje w powietrzu dane słowo, a naszym zadaniem jest jego odgadnięcie. Możemy, oczywiście, zrobić to w ten sposób, że nie wszystkie wyrazy będziemy celowo odgadywać poprawnie. Chodzi tutaj o to, aby uczniowie także byli czujni i sprawdzali, w jaki sposób odczytujemy ich zapisane w powietrzu litery.

Zabawa piąta: 
Rysowanie-dyktowanie

Dla uczniów nieco starszych możemy przeprowadzić rysowanie i dyktowanie na dużej kartce papieru. Przy tym ćwiczeniu powinniśmy zapewnić sobie i uczniom odpowiednią ilość miejsca oraz większą niż A4 kartkę papieru. Zadanie po...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy