Dołącz do czytelników
Brak wyników

Efekt domina

12 maja 2020

NR 54 (Maj 2020)

Efekt Domina Materiały dla nauczycieli do pracy z uczniami na pierwszym etapie edukacji (w klasach I–III) Tytuł cyklu: Podróż po świecie wartości

120

Kolejne przygody w „Podróży po świecie wartości”

W poprzednich numerach „Życia Szkoły” opublikowane zostały trzy pierwsze scenariusze cyklu zajęć „Podróż po świecie wartości”, w których pod Państwa kierunkiem uczniowie określali, czym w ogóle są „wartości”, jak rozumieją wartość „wolności” i „wyrażania siebie”. W tym numerze zapraszamy do wyruszenia w dalszą podróż, tym razem do Lesotho. Uczniowie poznają historię swojej rówieśnicy z afrykańskiego królestwa, gdzie mieszka w jednej z Wiosek Dziecięcych SOS. Mieszkają tam dzieci, które straciły rodziców i znalazły dla siebie dom zastępczy. Bardzo ważnym wymiarem życia w domach zastępczych jest przestrzeń na emocje – zarówno przyjemne, jak i trudne. Dotychczasowe przeżycia dzieci wymagają olbrzymiej i pełnej empatii uważności na ich potrzeby emocjonalno-społeczne ze strony opiekunów. Dlatego też właśnie opowieść o takim uważnym codziennym życiu stanowi punkt wyjścia do rozważania z 6–9-latkami w Polsce zagadnienia empatii.
Historia oparta jest na faktach – inspiracją do powstania tego scenariusza i podjęcia tematu było wsparcie działań lesotyjskiej filii organizacji SOS Wioski Dziecięce opiekującej się dziećmi osieroconymi albo zagrożonymi porzuceniem.
Wychodząc z założenia, że rozpoczynacie Państwo omawianie z dziećmi ważnych tematów, które potem mogą wymagać kontynuacji nie tylko w szkole, ale też w środowisku rodzinnym, do każdego scenariusza w cyklu przygotowaliśmy specjalną informację dla rodziców i opiekunów, która nie tylko podsumowuje to, co zrobiliście Państwo na zajęciach, ale również daje konkretne pomysły na to, jak można rozwijać temat danej wartości w domu.
Scenariusze cyklu „Podróż po świecie wartości” oparte są na wybranych projektach pomocowych zrealizowanych przez Kulczyk Foundation w latach 2018–2019. Autorzy listów będących elementami scenariuszy są fikcyjni, a ich historie są reprezentatywne dla społeczności, z którą projekt w danym kraju był realizowany, i mają na celu przedstawienie wartości powiązanej z problemem, którego rozwiązanie wsparła Fundacja.
Cykl „Podróż po świecie wartości” jest autorską publikacją edukacyjną Kulczyk Foundation, przygotowaną pod patronatem merytorycznym Wydziału Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, i jest objęta honorowym patronatem Rzecznika Praw Obywatelskich, dr. Adama Bodnara.

POLECAMY

Kulczyk Foundation

Prywatna fundacja założona w 2013 roku przez Grażynę Kulczyk, dr. Jana Kulczyka i Dominikę Kulczyk. Jej podstawowym celem jest walka z problemami dyskryminacji i nierówności, które dotykają kobiety i dzieci, w celu kreowania świata pozbawionego barier. Fundacja, we współpracy z partnerami, wdraża zmiany społeczne oparte na zrównoważonych rozwiązaniach, które nazywa „Efektem Domina”. Prezeską Fundacji jest Dominika Kulczyk – polska inwestorka i filantropka. Jej misją jest wspieranie projektów, które obejmują tematykę światowego rozwoju. Jest także autorką filmów dokumentalnych podejmujących problemy społeczności na całym świecie oraz zwolenniczką i propagatorką Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ.
Kulczyk Foundation od początku swojego istnienia działa na rzecz kształtowania kompetencji społeczno-emocjonalnych dzieci i młodzieży. W tym celu przygotowywane są scenariusze lekcji, które w atrakcyjny i dostosowany do różnych etapów edukacji sposób tłumaczą złożony świat uniwersalnych wartości, przeżywanych emocji i postaw prospołecznych. Zadaniem tych materiałów jest wsparcie uczniów w lepszym poznaniu siebie i innych ludzi. Edycja materiałów dla nauczycieli z roku 2019 została objęta honorowym patronatem Rzecznika Praw Obywatelskich, dr. Adama Bodnara.
Więcej informacji: www.kulczykfoundation.org.pl 

Czwarte zajęcia w cyklu „Podróż po świecie wartości” – „Empatia – Lesotho”

Scenariusz 4 z 10 
Autorki: prof. UAM dr hab. Kinga Kuszak, Anna Brzezińska, 
Iwona Krysińska, Dorota Kuszyńska (Kulczyk Foundation)
Cel główny

  • Zwrócenie uwagi uczniów na to, czym jest empatia.

Cele szczegółowe
Uczeń:

  • definiuje pojęcie empatii,
  • podaje przykłady zachowań empatycznych (np. uważne słuchanie drugiej osoby, zadawanie pytania, nieporównywanie czyichś uczuć ze swoimi uczuciami, nieocenianie, niedoradzanie rozwiązań, gdy ktoś o to nie prosi),
  • postrzega empatię jako wartość,
  • rozumie, że dzięki empatii możemy dobrze żyć z innymi ludźmi, ponieważ staramy się patrzeć na sytuację tak, jak widzą ją inni ludzie.

UWAGA! 

Aby uczniowie mogli w pełni skorzystać z proponowanych aktywności, wskazane jest, aby ich kompetencje umożliwiały dosyć dobre rozpoznawanie, nazywanie i wyrażanie emocji oraz uczuć. Jeśli uważasz, że wskazane byłoby dodatkowe przepracowanie z uczniami tematów konkretnych emocji i uczuć, zachęcamy do skorzystania z odpowiadających potrzebom klasy (istnieje możliwość wyszukania po słowach kluczowych) scenariuszy, dostępnych na stronie Kulczyk Foundation – www.kulczykfoundation.org.pl/edukacja/scenariusze.

Środki dydaktyczne

  • list od Lineo z Lesotho (do wydrukowania w 1 egz.),
  • fragment serialu dokumentalnego „Efekt Domina” – „Podniebne królestwo”,
  • zdjęcia z Lesotho (do wydrukowania w wersji kolorowej w formacie A4),
  • materiał dodatkowy – dymki komiksowe (po 1 egz. dla każdej pary uczniów),
  • szablon „Okulary empatii” (do wydrukowania na grubszym papierze po 1 egz. dla każdego ucznia),
  • szablon „Definicja empatii”,
  • karta pracy „Kwiatek empatii” (do wydrukowania dla każdego ucznia),
  • duża mapa świata lub globus,
  • koperta formatu A4,
  • komputer, ekran i głośniki do prezentacji filmu,
  • przybory plastyczne (nożyczki, klej, flamastry, kredki).

Przygotowanie do zajęć
Przed zajęciami wydrukuj list od Lineo oraz zdjęcia z Lesotho i włóż je do koperty zaadresowanej do uczniów.

Przebieg zajęć 

Podróż po świecie wartości: Empatia

Lesotho
Wyruszamy w podróż – rozpoczęcie zajęć

  • Powitaj uczniów, zaproś ich do przygotowania teczek-walizek i wyruszenia w drogę. Niech swobodnie poruszają się po sali w dowolnym tempie.
  • Poproś, by zajęli miejsca, i zapytaj: 
    Czy pamiętacie, jaki jest cel naszej podróży?
    O czym pisała w liście Maame z Ghany? O czym pisał i co pokazywał w filmie Samuel z Kenii? Co było dla nich ważne?
  • Wprowadź temat zajęć i wskaż na mapie świata Królestwa Lesotho. Poproś uczniów, by odszukali to państwo na mapach, które mają w teczkach-walizkach, i je oznaczyli. 
    Jesteśmy w dalszym ciągu na kontynencie afrykańskim. Dziś poznamy nową koleżankę – Lineo – z Lesotho. Państwa, które nazywane jest podniebnym królestwem, ponieważ cała jego powierzchnia znajduje się powyżej 1000 m n.p.m. Kto był w górach, ten wie, że 1000 m n.p.m. to wysoko. Kto był w Karkonoszach, wie też, że najwyższy szczyt – Śnieżka – wznosi się 1603 metry nad poziom morza. Żeby dostać się na niego, trzeba się wspinać długo i mozolnie. W Lesotho zaś wszystko znajduje się właśnie tak wysoko! To malutkie królestwo otoczone jest przez inne państwo – Republikę Południowej Afryki. Lineo chciała wam opowiedzieć o tym, co według niej jest najważniejsze w życiu.

Czym jest empatia? – zapoznanie się z treścią listu z Lesotho 

  • Wyjmij list od Lineo z koperty i odczytaj.

Cześć! 
Nazywam się Lineo, piszę do Was z podniebnego królestwa – Lesotho. Widoki są tutaj jak w niebie, jednak życie jest trudne. Wiele dzieci wcześnie traci rodziców, ponieważ ludzie młodo umierają. Tak było z moimi rodzicami. Zostałam sama, kiedy byłam bardzo mała. Zaopiekowała się mną ciocia Mathato – to taka przyszywana ciocia, która prowadzi dom „SOS. Wioski dziecięce”. Ma pod opieką kilkoro dzieci, które również straciły rodziców. Nie jest moją krewną, ale opiekuje się mną i innymi dziećmi jak najlepsza mama. Bardzo chcę ją Wam pokazać, dlatego przygotowałam dla Was film. Moja ciocia opowie Wam o tym, jak wygląda nasze życie, każdy nasz dzień. Z kolei ja napiszę Wam o tym, co dla mnie jest najważniejsze w życiu. 

Tak jak mówi ciocia Mathato, mamy dużo obowiązków. A ciocia przez cały dzień biega od zadania do zadania, prowadząc dom dla naszej gromadki. Jednak, gdy jest nam smutno, gdy chcemy porozmawiać, zawsze znajdzie dla nas czas. Interesuje się tym, co czujemy. Ciocia nauczyła nas, że mamy prawo być smutni, możemy wtedy płakać. Umie spojrzeć na nasze smutki naszymi oczami i nie ocenia, nie mówi, że są głupie czy że nie mamy powodu do smutku.
Ciocia Mathato nauczyła mnie, że chociaż wszyscy mamy dużo obowiązków, to ważne jest, żeby znaleźć czas na bycie razem, opowiedzenie sobie wszystkiego, co jest dla nas ważne, i przeżycie tego wspólnie.
Skoro szukacie tego, co w życiu jest ważne, ja Wam powiem bez chwili wahania: EMPATIA! To sprawia, że życie jest lepsze, nawet kiedy nie jest wesoło.
Wasza Lineo 
List z Lesotho – rozmowa

  • Zaproś uczniów do rozmowy. Możesz zapytać:
    O czym napisała w liście Lineo?
    Co było przedstawione w filmie? Co o tym sądzicie?
    Czym, waszym zdaniem, jest empatia?
  • Pozwól uczniom na podawanie dowolnych skojarzeń z pojęciem empatii.

Postawa empatyczna (słuchamy i jesteśmy obecni) – metoda pomyśl − porozmawiaj − podziel się 

  • Poproś uczniów, by się zastanowili i odpowiedzieli na następujące pytania:
    Po czym poznajecie, że ktoś was słucha, że jest zainteresowany tym, co czujecie?
    W jaki sposób się zachowujecie podczas rozmowy, żeby pokazać, że zależy wam na osobie, z którą rozmawiacie?
  • Poproś uczniów o dobranie się w pary i podzielenie się przemyśleniami.
  • Następnie rozłóż na podłodze zdjęcia przedstawiające różne postawy wobec rozmówców (empatyczne i neutralne). Poproś uczniów, aby wybrali te zdjęcia, które według nich przedstawiają sytuację, kiedy ktoś okazuje empatię drugiej osobie. Następnie każda para uczniów wybiera sobie jedno z tych zdjęć.
  • Zaproponuj uczniom, by ułożyli krótką historyjkę na temat tego, co widzą na zdjęciu. Niech przyklejają dymki nad postaciami i zapiszą na nich, co mogą w tej sytuacji mówić bohaterowie. Wypowiedzi powinny być wyrazem empatii, okazywania zainteresowania rozmówcami. Aby ułatwić uczniom zrozumienie zadania, możesz najpierw wybrać jedno zdjęcie, dokleić dymki i wspólnie z nimi ułożyć dialogi.
  • Jeśli uczniowie nie potrafią jeszcze pisać, możesz przeprowadzić z nimi to ćwiczenie ustnie – niech każda para wymyśli historyjkę, a następnie ją opowie.
  • Po wykonaniu zadania zaproponuj, aby każda para zaprezentowała swoją historyjkę.
  • Podsumowując zadanie, zwróć uwagę na trzy zasady empatii:
    1. PYTANIA – pytamy drugą osobę: Co czujesz? Czego potrzebujesz? Czy mogę Ci jakoś pomóc? 
    2. TAK! – Pokazujemy drugiej osobie, że jej słuchamy, jesteśmy obecni i okazujemy zainteresowanie.
    3. NIE! – Staramy się: nie oceniać, nie dawać rad, nie rozśmieszać na siłę, nie porównywać ze sobą czy kimś innym.
  • Zaproś uczniów do rozmowy na temat tego, jak oni rozumieją przedstawione zasady empatii.
  • Zapytaj, czy chcieliby coś zmienić w swoich historyjkach. Jeżeli tak, pozwól im przykleić nowe dymki do zdjęć i zapisać na nich poprawione wypowiedzi. 

Okulary empatii – praca techniczna 

  • Zaproponuj, aby uczniowie wyobrazili sobie, że każdy z nich nosi okulary, przez które patrzy na świat. Wyjaśnij:
    Kiedy okazujemy innym ludziom empatię, oznacza to, że na chwilę stawiamy się w ich sytuacji, czyli zastanawiamy się, jak oni widzą świat, sytuację, w której są, tak jakbyśmy patrzyli przez ich okulary. Nie myślimy wtedy o sobie i o tym, jak my byśmy to widzieli, ale jak może to widzieć właśnie ta osoba w tej, a nie innej sytuacji. Zwróćcie uwagę, że oznacza to także, że uwzględniamy jej prawo do tego, co widzi, co czuje i czego potrzebuje.
  • Zachęć uczniów do przygotowania okularów, przez które spojrzą na koleżanki i kolegów z klasy.
  • Uczniowie wycinają okulary z szablonu na kartonie, zginają je według instrukcji, sklejają i podpisują.
  • Kiedy zakończą pracę, zaproponuj im, by założyli okulary i wykonali zadanie, dzięki któremu mogą przećwiczyć reakcje empatyczne, o których rozmawiali, podsumowując poprzednie zadanie.

Empatyczne reakcje – pantomima (* wersja dla młodszych uczniów)

  • Możesz modyfikować historie i ich bohaterów, uwzględniając liczbę chętnych do odegrania scenek. Pamiętaj jednak, aby wykorzystać jak najwięcej elementów opisu zachowań empatycznych.
  • Zaproś chętnych uczniów do przedstawienia jednej z dwóch scenek w formie panto...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy