Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Metody nauczania

3 października 2019

NR 49 (Październik 2019)

„Między tradycją a nowoczesnością” Kształcenie patriotyczne i obywatelskie w nowym wymiarze

272

Wśród tegorocznych ogłoszonych przez MEN priorytetowych kierunków polityki oświatowej adresowanych do szkół różnych typów znalazło się wychowanie do wartości przez kształtowanie postaw obywatelskich i patriotycznych. Oznacza to w praktyce, że działania kuratoriów oświaty wynikające z nadzoru pedagogicznego w poszczególnych województwach będą zorientowane w roku szkolnym 2019/2020 właśnie na tę płaszczyznę działalności szkół i nauczycieli.

Kształtowanie postaw patriotycznych od najmłodszych lat służy identyfikacji narodowej i kulturowej oraz budowaniu więzi z krajem ojczystym. Przygotowuje dzieci do życia w społeczeństwie. Przygotowuje młode pokolenie do pełnienia ról prospołecznych. Jest także wartością uniwersalną. Postawy patriotyczne i obywatelskie należy budować stopniowo poprzez różnorodną działalność dydaktyczno-wychowawczą, ponieważ nikt nie rodzi się patriotą. Przekazywanie treści patriotycznych jest obowiązkiem każdego nauczyciela bez względu na wiarę i przekonania polityczne.

Program działań nauczycieli w zakresie edukacji patriotycznej jest ściśle powiązany z edukacją regionalną. Patriotyzm wyraża się bowiem w przywiązaniu do swej Ojczyzny (najpierw Małej Ojczyzny jako ziemi rodzinnej), do obyczajów i kultury narodowej, w szacunku dla ludzi, którzy ją tworzyli. Wychowanie patriotyczne należy powiązać z treściami i zadaniami innych dziedzin wychowania, mając na uwadze harmonijny rozwój różnych sfer osobowości dziecka. W realizowaniu zadań wychowania patriotycznego należy zachować elastyczność oddziaływań, biorąc pod uwagę reakcje uczniów oraz życie środowiska społecznego.

Edukacja wczesnoszkolna odgrywa w tym zakresie doniosłą rolę, czego potwierdzeniem jest znacząca ilość odniesień do tej problematyki w zapisach obowiązującej podstawy programowej dla I etapu kształcenia. Do zadań szkoły w tym zakresie na poziomie edukacji wczesnoszkolnej należy organizacja zajęć umożliwiających poznanie wartości i norm społecznych, których źródłem jest rodzina, społeczność szkolna, społeczność lokalna i regionalna, naród, oraz rozwijanie zachowań wynikających z tych wartości, a możliwych do zrozumienia przez dziecko na danym etapie rozwoju.Główne cele kształcenia patriotycznych postaw na I etapie kształcenia powiązane są ze społecznym oraz poznawczym obszarem rozwoju ucznia i zorientowane na: wyrabianie u wychowanków świadomości wartości uznanych przez środowisko domowe, szkolne, lokalne i narodowe; potrzebę rozwijania aktywności społecznej opartej o te wartości; umiejętność nazywania poznanych wartości, oceny postępowania innych ludzi, odwoływania się w ocenie do przyjętych zasad i wartości; umiejętność rozumienia legend, faktów historycznych, tradycji, elementów kultury materialnej i duchowej oraz pojęć i symboli z nimi związanych, takich jak: rodzina, dom, naród, ojczyzna, kraj.

Także na poziomie treści odnoszących się do poszczególnych dziedzin edukacji wczesnoszkolnej, a zapisanych w podstawie programowej dla I etapu kształcenia, znajduje się wiele odniesień nawiązujących do osiągnięć uczniowskich podlegających tej problematyce. Dla przykładu:

1. Edukacja polonistyczna. Osiągnięcia w zakresie słuchania. Uczeń: słucha uważnie wypowiedzi osób podczas uroczystości, koncertów, przedstawień, świąt narodowych i innych zdarzeń kulturalnych; przejawia zachowanie adekwatne do sytuacji; słucha tekstów interpretowanych artystycznie, szuka własnych wzorców poprawnej artykulacji i interpretacji słownej w języku ojczystym; propozycja analizy lektury szkolnej „Dziadek i niedźwiadek” autorstwa Łukasza Wierzbickiego.

2. Edukacja społeczna. 

  1. Osiągnięcia w zakresie rozumienia środowiska społecznego. Uczeń: identyfikuje się z grupą społeczną, do której należy: rodzina, klasa w szkole, drużyna sportowa, społeczność lokalna, naród; respektuje normy i reguły postępowania w tych grupach; ocenia swoje postępowanie i innych osób, odnosząc się do poznanych wartości, takich jak: godność, honor, sprawiedliwość, obowiązkowość, odpowiedzialność, uznanie, uczciwość, wdzięczność oraz inne, respektowane przez środowisko szkolne; opowiada ciekawostki historyczne dotyczące regionu, kraju, wyróżniając w nich postaci fikcyjne i realne; stosuje pojęcia: porozumienie, umowa; uczestniczy w wyborach samorządu uczniowskiego w klasie, w szkole; wymienia przykłady powstałych w efekcie porozumień i umów grup społecznych, np. stowarzyszenia dużych grup społecznych, jak miasta i państwa czy Unia Europejska;
  2. Osiągnięcia w zakresie orientacji w czasie historycznym. Uczeń: opowiada o legendarnym powstaniu państwa polskiego, wyjaśnia związek legendy z powstaniem godła i barw narodowych, przedstawia wybrane legendy dotyczące regionu, w którym mieszka lub inne; rozpoznaje: godło, barwy, hymn narodowy, mundur wojskowy, wybrane stroje ludowe, np. związane z regionem Polski, w którym mieszka; uczestniczy w świętach narodowych i innych ważnych dniach pamięci narodowej; wykonuje kokardę narodową, biało-czerwony proporczyk; zachowuje się godnie i z szacunkiem podczas śpiewania lub słuchania hymnu, wciągania flagi na maszt itp.; rozpoznaje i nazywa patrona szkoły, miejscowości, w której mieszka, wyjaśnia pojęcie „patron”, wymienia imiona i nazwiska, np. pierwszego władcy i króla Polski, obecnego prezydenta Polski, wymienia nazwę pierwszej stolicy Polski; opowiada historię własnej rodziny, przedstawia wybrane postacie i prezentuje informacje o wielkich Polakach: królowa Jadwiga, król Stefan Batory, astronom Mikołaj Kopernik, noblistka Maria Skłodowska-Curie, alpinistka Wanda Rutkiewicz, papież Jan Paweł II, nauczycielka – cichociemna gen. Elżbieta Zawacka „Zo”.
     

3. Edukacja przyrodnicza. Osiągnięcia w zakresie funkcji życiowych człowieka, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa i odpoczynku. Uczeń: przedstawia charakterystykę wybranych zajęć i zawodów ludzi znanych z miejsca zamieszkania oraz zawodów użyteczności publicznej: nauczyciel, żołnierz, policjant, a ponadto rozumie istotę pracy w służbach mundurowych. Osiągnięcia w zakresie rozumienia przestrzeni geograficznej. Uczeń: określa położenie i warunki naturalne swojej miejscowości oraz okolicy, opisuje charakterystyczne miejsca, np. miejsca pamięci narodowej, interesujące zabytki, pomniki; wskazuje na mapie fizycznej Polski jej granice, główne miasta, rzeki, nazwy krain geograficznych; wymienia nazwę stolicy Polski i charakterystyczne obiekty, wyjaśnia znaczenie stolicy dla całego kraju, wskazuje na mapie jej położenie; przedstawia charakterystyczne dla Polski dyscypliny sportowe, gospodarcze lub inne, np. artystyczną działalność człowieka, w której Polska odnosi sukcesy lub z niej słynie.

4. Edukacja muzyczna. Osiągnięcia w zakresie ekspresji muzycznej. Śpiew. Uczeń: nuci poznane melodie, śpiewa piosenki podczas zabawy, nauki, uroczystości szkolnych, świąt w tym świąt narodowych; śpiewa śpiewanki, piosenki i pieśni charakterystyczne dla tradycji i zwyczajów polskich, kilka utworów patriotycznych i historycznych; rozpoznaje i śpiewa hymn Polski.

5. Etyka. 

  1. Osiągnięcia w zakresie rozumienia podstawowych zasad i pojęć etyki. Uczeń: odkrywa, że współtworzy różne wspólnoty osób, np. rodzinę, klasę, państwo; ma świadomość, że każdej osobie ludzkiej, także jemu, należy się szacunek, że szacunkiem należy obdarzać także wspólnoty osób – rodzinę, klasę, naród (ojczyznę), w tym wspólnotę religijną – a także symbole tej wspólnoty. 
  2. Osiągnięcia w zakresie stosowania poznanych zasad – wyraża szacunek wobec osób, wspólnot osób oraz ich symboli w sytuacjach codziennych i uroczystych, przejawiając właściwe zachowanie; przestrzega zasad obowiązujących we wspólnocie osób, której jest członkiem.

Patriotyzmu nie sposób nauczyć podczas kilku godzin pracy z uczniem, można natomiast starać się uzmysłowić wychowankom jego ogromne znaczenie we współczesnym świecie oraz potrzebę zachowania własnej tożsamości. W budowaniu postaw patriotycznych uczniów w wieku wczesnoszkolnym ważną funkcję spełniają wszelakie oddziaływania oparte na teorii wielostronnego kształcenia, czyli uczenia się poprzez odkrywanie, przeżywanie, doświadczanie i działanie. Doskonale zatem sprawdzą się w tym zakresie następujące sytuacje edukacyjne i działania inicjowane przez nauczyciela oraz szkołę: spotkania z kombatantami II wojny światowej czy też świadkami historii; udział uczniów w uroczystościach państwowych i szkolnych (do szkolnych uroczystości o charakterze wybitnie patriotycznym należy zaliczyć: akademię szkolną – 1 września – z okazji kolejnej rocznicy wybuchu II wojny światowej oraz akademię szkolną – 11 listopada – święto Odzyskania Niepodległości, 3 maja – Święto Konstytucji); ceremoniał szkolny (galowy ubiór podczas uroczystości, udział w uroczystościach z wyprowadzeniem sztandaru szkolnego), a w szczególności tworzenie sytuacji do śpiewu hymnu państwowego; odwiedziny szkolnej Izby Pamięci Narodowej; opieka nad cmentarzami wojskowymi, grobami żołnierzy; konkursy, olimpiady tematyczne; niektóre szkolne organizacje jak np. PTTK, ZHP, LOP; wycieczki turystyczno-krajoznawcze; czytelnictwo książek i czasopism o tematyce patriotycznej; pogadanki na temat Ojczyzny i narodu; oglądanie sztuk teatralnych o tematyce patriotycznej. W czasie realizacji treści programowych o charakterze patriotycznym można w szkole podejmować także organizację innych atrakcyjnyc...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy