Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Metody nauczania

3 października 2019

NR 49 (Październik 2019)

„Między tradycją a nowoczesnością” Kształcenie patriotyczne i obywatelskie w nowym wymiarze

0 21

Wśród tegorocznych ogłoszonych przez MEN priorytetowych kierunków polityki oświatowej adresowanych do szkół różnych typów znalazło się wychowanie do wartości przez kształtowanie postaw obywatelskich i patriotycznych. Oznacza to w praktyce, że działania kuratoriów oświaty wynikające z nadzoru pedagogicznego w poszczególnych województwach będą zorientowane w roku szkolnym 2019/2020 właśnie na tę płaszczyznę działalności szkół i nauczycieli.

Kształtowanie postaw patriotycznych od najmłodszych lat służy identyfikacji narodowej i kulturowej oraz budowaniu więzi z krajem ojczystym. Przygotowuje dzieci do życia w społeczeństwie. Przygotowuje młode pokolenie do pełnienia ról prospołecznych. Jest także wartością uniwersalną. Postawy patriotyczne i obywatelskie należy budować stopniowo poprzez różnorodną działalność dydaktyczno-wychowawczą, ponieważ nikt nie rodzi się patriotą. Przekazywanie treści patriotycznych jest obowiązkiem każdego nauczyciela bez względu na wiarę i przekonania polityczne.

Program działań nauczycieli w zakresie edukacji patriotycznej jest ściśle powiązany z edukacją regionalną. Patriotyzm wyraża się bowiem w przywiązaniu do swej Ojczyzny (najpierw Małej Ojczyzny jako ziemi rodzinnej), do obyczajów i kultury narodowej, w szacunku dla ludzi, którzy ją tworzyli. Wychowanie patriotyczne należy powiązać z treściami i zadaniami innych dziedzin wychowania, mając na uwadze harmonijny rozwój różnych sfer osobowości dziecka. W realizowaniu zadań wychowania patriotycznego należy zachować elastyczność oddziaływań, biorąc pod uwagę reakcje uczniów oraz życie środowiska społecznego.

Edukacja wczesnoszkolna odgrywa w tym zakresie doniosłą rolę, czego potwierdzeniem jest znacząca ilość odniesień do tej problematyki w zapisach obowiązującej podstawy programowej dla I etapu kształcenia. Do zadań szkoły w tym zakresie na poziomie edukacji wczesnoszkolnej należy organizacja zajęć umożliwiających poznanie wartości i norm społecznych, których źródłem jest rodzina, społeczność szkolna, społeczność lokalna i regionalna, naród, oraz rozwijanie zachowań wynikających z tych wartości, a możliwych do zrozumienia przez dziecko na danym etapie rozwoju.Główne cele kształcenia patriotycznych postaw na I etapie kształcenia powiązane są ze społecznym oraz poznawczym obszarem rozwoju ucznia i zorientowane na: wyrabianie u wychowanków świadomości wartości uznanych przez środowisko domowe, szkolne, lokalne i narodowe; potrzebę rozwijania aktywności społecznej opartej o te wartości; umiejętność nazywania poznanych wartości, oceny postępowania innych ludzi, odwoływania się w ocenie do przyjętych zasad i wartości; umiejętność rozumienia legend, faktów historycznych, tradycji, elementów kultury materialnej i duchowej oraz pojęć i symboli z nimi związanych, takich jak: rodzina, dom, naród, ojczyzna, kraj.

Także na poziomie treści odnoszących się do poszczególnych dziedzin edukacji wczesnoszkolnej, a zapisanych w podstawie programowej dla I etapu kształcenia, znajduje się wiele odniesień nawiązujących do osiągnięć uczniowskich podlegających tej problematyce. Dla przykładu:

1. Edukacja polonistyczna. Osiągnięcia w zakresie słuchania. Uczeń: słucha uważnie wypowiedzi osób podczas uroczystości, koncertów, przedstawień, świąt narodowych i innych zdarzeń kulturalnych; przejawia zachowanie adekwatne do sytuacji; słucha tekstów interpretowanych artystycznie, szuka własnych wzorców poprawnej artykulacji i interpretacji słownej w języku ojczystym; propozycja analizy lektury szkolnej „Dziadek i niedźwiadek” autorstwa Łukasza Wierzbickiego.

2. Edukacja społeczna. 

  1. Osiągnięcia w zakresie rozumienia środowiska społecznego. Uczeń: identyfikuje się z grupą społeczną, do której należy: rodzina, klasa w szkole, drużyna sportowa, społeczność lokalna, naród; respektuje normy i reguły postępowania w tych grupach; ocenia swoje postępowanie i innych osób, odnosząc się do poznanych wartości, takich jak: godność, honor, sprawiedliwość, obowiązkowość, odpowiedzialność, uznanie, uczciwość, wdzięczność oraz inne, respektowane przez środowisko szkolne; opowiada ciekawostki historyczne dotyczące regionu, kraju, wyróżniając w nich postaci fikcyjne i realne; stosuje pojęcia: porozumienie, umowa; uczestniczy w wyborach samorządu uczniowskiego w klasie, w szkole; wymienia przykłady powstałych w efekcie porozumień i umów grup społecznych, np. stowarzyszenia dużych grup społecznych, jak miasta i państwa czy Unia Europejska;
  2. Osiągnięcia w zakresie orientacji w czasie historycznym. Uczeń: opowiada o legendarnym powstaniu państwa polskiego, wyjaśnia związek legendy z powstaniem godła i barw narodowych, przedstawia wybrane legendy dotyczące regionu, w którym mieszka lub inne; rozpoznaje: godło, barwy, hymn narodowy, mundur wojskowy, wybrane stroje ludowe, np. związane z regionem Polski, w którym mieszka; uczestniczy w świętach narodowych i innych ważnych dniach pamięci narodowej; wykonuje kokardę narodową, biało-czerwony proporczyk; zachowuje się godnie i z szacunkiem podczas śpiewania lub słuchania hymnu, wciągania flagi na maszt itp.; rozpoznaje i nazywa patrona szkoły, miejscowości, w której mieszka, wyjaśnia pojęcie „patron”, wymienia imiona i nazwiska, np. pierwszego władcy i króla Polski, obecnego prezydenta Polski, wymienia nazwę pierwszej stolicy Polski; opowiada historię własnej rodziny, przedstawia wybrane postacie i prezentuje informacje o wielkich Polakach: królowa Jadwiga, król Stefan Batory, astronom Mikołaj Kopernik, noblistka Maria Skłodowska-Curie, alpinistka Wanda Rutkiewicz, papież Jan Paweł II, nauczycielka – cichociemna gen. Elżbieta Zawacka „Zo”.
     

3. Edukacja przyrodnicza. Osiągnięcia w zakresie funkcji życiowych człowieka, ochrony zdrowia, bezpieczeństwa i odpoczynku. Uczeń: przedstawia charakterystykę wybranych zajęć i zawodów ludzi znanych z miejsca zamieszkania oraz zawodów użyteczności publicznej: nauczyciel, żołnierz, policjant, a ponadto rozumie istotę pracy w służbach mundurowych. Osiągnięcia w zakresie rozumienia przestrzeni geograficznej. Uczeń: określa położenie i warunki naturalne swojej miejscowości oraz okolicy, opisuje charakterystyczne miejsca, np. miejsca pamięci narodowej, interesujące zabytki, pomniki; wskazuje na mapie fizycznej Polski jej granice, główne miasta, rzeki, nazwy krain geograficznych; wymienia nazwę stolicy Polski i charakterystyczne obiekty, wyjaśnia znaczenie stolicy dla całego kraju, wskazuje na mapie jej położenie; przedstawia charakterystyczne dla Polski dyscypliny sportowe, gospodarcze lub inne, np. artystyczną działalność człowieka, w której Polska odnosi sukcesy lub z niej słynie.

4. Edukacja muzyczna. Osiągnięcia w zakresie ekspresji muzycznej. Śpiew. Uczeń: nuci poznane melodie, śpiewa piosenki podczas zabawy, nauki, uroczystości szkolnych, świąt w tym świąt narodowych; śpiewa śpiewanki, piosenki i pieśni charakterystyczne dla tradycji i zwyczajów polskich, kilka utworów patriotycznych i historycznych; rozpoznaje i śpiewa hymn Polski.

5. Etyka. 

  1. Osiągnięcia w zakresie rozumienia podstawowych zasad i pojęć etyki. Uczeń: odkrywa, że współtworzy różne wspólnoty osób, np. rodzinę, klasę, państwo; ma świadomość, że każdej osobie ludzkiej, także jemu, należy się szacunek, że szacunkiem należy obdarzać także wspólnoty osób – rodzinę, klasę, naród (ojczyznę), w tym wspólnotę religijną – a także symbole tej wspólnoty. 
  2. Osiągnięcia w zakresie stosowania poznanych zasad – wyraża szacunek wobec osób, wspólnot osób oraz ich symboli w sytuacjach codziennych i uroczystych, przejawiając właściwe zachowanie; przestrzega zasad obowiązujących we wspólnocie osób, której jest członkiem.

Patriotyzmu nie sposób nauczyć podczas kilku godzin pracy z uczniem, można natomiast starać się uzmysłowić wychowankom jego ogromne znaczenie we współczesnym świecie oraz potrzebę zachowania własnej tożsamości. W budowaniu postaw patriotycznych uczniów w wieku wczesnoszkolnym ważną funkcję spełniają wszelakie oddziaływania oparte na teorii wielostronnego kształcenia, czyli uczenia się poprzez odkrywanie, przeżywanie, doświadczanie i działanie. Doskonale zatem sprawdzą się w tym zakresie następujące sytuacje edukacyjne i działania inicjowane przez nauczyciela oraz szkołę: spotkania z kombatantami II wojny światowej czy też świadkami historii; udział uczniów w uroczystościach państwowych i szkolnych (do szkolnych uroczystości o charakterze wybitnie patriotycznym należy zaliczyć: akademię szkolną – 1 września – z okazji kolejnej rocznicy wybuchu II wojny światowej oraz akademię szkolną – 11 listopada – święto Odzyskania Niepodległości, 3 maja – Święto Konstytucji); ceremoniał szkolny (galowy ubiór podczas uroczystości, udział w uroczystościach z wyprowadzeniem sztandaru szkolnego), a w szczególności tworzenie sytuacji do śpiewu hymnu państwowego; odwiedziny szkolnej Izby Pamięci Narodowej; opieka nad cmentarzami wojskowymi, grobami żołnierzy; konkursy, olimpiady tematyczne; niektóre szkolne organizacje jak np. PTTK, ZHP, LOP; wycieczki turystyczno-krajoznawcze; czytelnictwo książek i czasopism o tematyce patriotycznej; pogadanki na temat Ojczyzny i narodu; oglądanie sztuk teatralnych o tematyce patriotycznej. W czasie realizacji treści programowych o charakterze patriotycznym można w szkole podejmować także organizację innych atrakcyjnyc...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy