Dołącz do czytelników
Brak wyników

Komunikacja w szkole

11 lutego 2020

NR 53 (Luty 2020)

Integracja zespołu klasowego

33

Klasa szkolna jest niezwykle żywiołowym organizmem, który zmienia się i ewoluuje pod wpływem procesów, jakie w nim zachodzą. Składa się z grupy dzieci spędzających ze sobą większość czasu w ciągu dnia. Dlatego też przed nauczycielem stoi niezwykle ważne zadanie. Musi on podjąć działania mające na celu zintegrowanie grupy po to, aby czas wspólnie spędzany był przyjemny i efektywny oraz żeby każdej jednostce przynosił wymierne korzyści.

Działania integracyjne przyczyniają się do poznania wychowawcy oraz siebie nawzajem. Dają możliwość zaobserwowania słabych i mocnych stron pojedynczych osób i wykorzystanie ich potencjału w działaniach grupowych. Wszystko to poprawia funkcjonowanie uczniów w szkole oraz sprzyja nawiązywaniu pozytywnych relacji z rówieśnikami. Klasa, w której panuje serdeczna i życzliwa atmosfera, jest najlepszym miejscem do rozwoju. W niej bowiem możliwe jest uzyskiwanie wsparcia w trudnych chwilach.

Młody człowiek, czując się również akceptowany i lubiany, może podzielić się z innymi osiąganymi sukcesami i zaspokaja tym samym potrzebę uznania (rys. 1). Niezwykle ważne staje się jednak uświadomienie sobie, jakie procesy i mechanizmy determinują działanie tej grupy.
 

Rys. 1. Piramida potrzeb Maslowa (źródło: https://kursy.cdw.edu.pl/jak-budowac-relacje-z-grupa-i-w-grupie/, stan na dzień 5.12.2019)


Zanim jednak można będzie przystąpić do procesu integracji zespołu klasowego, należy zwrócić uwagę na to, jakie cechy charakteryzują tę grupę społeczną:
 

  1. pojawia się tutaj pewna hierarchia, w związku z tym każdy z uczniów zajmuje określone miejsce w klasie ze względu na to, jaką sympatią lub zaufaniem darzą go inni, czy jest atrakcyjny i przebojowy i jakie sukcesy odnosi;
  2. każdej osobie w grupie można przypisać określone funkcje do realizacji, charakteryzujące poszczególne role przyjmowane przez uczniów (rys. 2);
  3. pojawiają się pewne wartości (zazwyczaj związane z nauką) i rytuały, które budują swoistą kulturę grupy oraz określoną modę dotyczącą np. sposobów spędzania wolnego czasu, ubierania się czy słuchania określonego rodzaju muzyki;
  4. sposoby komunikowania się członków zespołu – chodzi tutaj zarówno o słownictwo, jakie jest wykorzystywane do przekazywania informacji oraz gesty i sposób poruszania się; ważny staje się także kierunek przekazywania wiadomości (do kogo trafia ona na samym początku?);
  5. sposoby, jakie są wykorzystywane do podejmowania decyzji i osoby, które się tym zajmują;
  6. metody wykorzystywane do rozwiązywania konfliktów.


Nauczyciel jest więc osobą, która poprzez swoje praktyczne działania może spojrzeć na uczniów jak na pojedyncze jednostki, ale też postrzega ich jako spójną całość. Celem obserwacji przez niego prowadzonych powinno się stać poznanie właściwości poszczególnych uczniów i ich słabych i mocnych stron, po to, aby możliwe było bazowanie na nich w późniejszych działaniach. Należy również zwrócić uwagę na to, jaki jest stosunek każdego członka zespołu do szkoły, nauczycieli i wymagań, które są im stawiane. Jednocześnie dobrze byłoby przyjrzeć się temu, co dzieci robią w swoim czasie wolnym, jakie są ich aktywności pozaszkolne czy zainteresowania.

Pierwszym etapem skutecznej integracji zespołu klasowego jest w związku z tym poznanie siebie nawzajem. Nauczyciel powinien stworzyć ku temu odpowiednie warunki − zorganizować zabawy i ćwiczenia mające na celu nawiązanie pierwszych relacji. Jeśli zespół składa się z osób, które wcześniej nie miały ze sobą styczności, ważne jest umożliwienie im zapamiętania swoich imion. Należy mieć jednak świadomość, że nie dla każdego jest to przyjemne wydarzenie. Wręcz przeciwnie, niekiedy może być ono bardzo trudne dla ucznia. Jest to uzależnione w dużej mierze od jego wcześniejszych doświadczeń i przeżyć. Niezwykle istotne staje się więc uszanowanie potrzeb każdego członka zespołu i niezmuszanie do uczestnictwa w zaproponowanych grach i aktywnościach. Wychowawca klasy powinien być na tyle świadomą osobą, żeby odejść od klasycznego ustawienia ławek. Dużo lepszym rozwiązaniem jest takie przeorganizowanie klasy, żeby możliwe stało się utworzenie kręgu, w którym wszyscy mogą mieć ze sobą kontakt wzrokowy. Ławki w tym przypadku stanowią barierę i znacznie ograniczają nawiązywanie pierwszych relacji, dają również złudne poczucie bezpieczeństwa i zabierają możliwość wychodzenia poza swoją strefę komfortu. Na tym etapie najlepiej wykorzystać ćwiczenia mające na celu przełamanie pierwszych lodów (nazwane również lodołamaczami):
 

  1. Przeprowadzenie wywiadu – dzielimy uczniów na pary i prosimy, aby przez określony czas (np. 5 minut) rozmawiali ze sobą i próbowali dowiedzieć się o sobie jak najwięcej. Po zakończonym ćwiczeniu każda osoba z pary musi opisać swojego partnera;
  2. Gorące krzesła – nauczyciel prosi, aby uczniowie zajęli miejsca w kręgu, następnie staje na środku i podaje jakąś cechę charakteru lub rzecz. Osoby, które się z tym zgadzają, wstają i zamieniają się miejscami. Na komendę „gorące krzesło” wszyscy wstają i zamieniają się miejscami;
  3. Zapamiętywanie imion – tutaj jest kilka możliwości przeprowadzenia ćwiczenia, np.:
    a) robimy rundkę, w której pierwsza osoba się przedstawia, kolejna najpierw podaje imię poprzedniej, a potem swoje; zabawa trwa dopóki ostatnia osoba nie wymieni imion wszystkich poprzednich uczestników zabawy;
    b) imię i przymiotnik – każda osoba podaje swoje imię i przymiotnik zaczynające się na tę samą literę, np. zdolny Zenek;
    c) pajęczyna – uczestnicy przedstawiają się, rzucając do siebie kłębek wełny; kiedy już wszyscy to zrobią – musimy zwinąć kłębek, powtarzając imiona osób;
  4. Zabierz mnie na wycieczkę – nauczyciel mówi, że wybiera się w podróż i zabierze ze sobą każdego, kto go do tego przekona. Uczniowie muszą więc uzasadnić, dlaczego powinni jechać na wycieczkę. Mogą np. powiedzieć: „Wybierz mnie, ponieważ świetnie śpiewam i dzięki temu będzie ci się przyjemniej podróżowało”;
  5. Plakat „Kwiatek” – nauczyciel dzieli uczniów na grupy i prosi o narysowanie na kartce kwiatka, który będzie miał tyle płatków, ile jest osób w grupie. Następnie na środku wpisują to, co jest dla nich wspólnego, a na płatku to, czym się różnią. Na koniec każda grupa prezentuje wyniki swoich działań.

 

Rys. 2. Przykładowe role przyjmowane przez członków grupy (źródło: Maksymowska E., Sobolewska Z., Werwicka M., Wychowywać ucząc, CODN, Warszawa 2006)


W sytuacji, kiedy wiemy, że uczniowie mieli już możliwość, żeby się poznać i znają swoje imiona, należy przejść do kolejnego etapu budującego integralny zespół. Chodzi bowiem o ustalenie zasad i norm obowiązujących w grupie. Spisane reguły są umową poszczególnych członków grupy i nauczyciela mającą na celu unormowanie relacji i przyczynienie się do tego, aby w klasie panowała przyjazna i życzliwa atmosfera. W trakcie jej opracowywania warto podkreślić, że powinna mieć wspólny charakter i być wypadkową pomysłów przedstawianych przez całą klasę. Nauczyciel jest jednak zobowiązany czuwać nad całością i weryfikować pojawiające się koncepcje. Niestety, nie może się na wszystko zgadzać. Obowiązują bowiem 3 obszary, o których nie można zapominać:

  1. Cel grupy – aprobaty nie uzyskują te pomysły, które mogą przyczynić się do tego, że wyznaczony cel nie zostanie osiągnięty;
  2. Bezpieczeństwo – zapewnienie bezpieczeństwa uczniów jest podstawowym zadaniem wychowawcy i musi on o tym przypominać swoim podopiecznym;
  3. Obowiązujące zasady współżycia społecznego – nie możemy zgodzić się na to, aby w kontrakcie znalazły się takie kwestie, które naruszają dobro innych osób.

Istotne jest tutaj właściwe podejście do tematu i prowadzenie zajęć w taki sposób, aby każdy czuł, że ma wpływ na to, jak będzie funkcjonował zespół klasowy. W tym celu niezbędne jest przeprowadzenie z uczniami dyskusji dotyczącej tego, jak powinna funkcjonować zgrana grupa i w jakich miejscach (poza szkołą) spotykamy się ze współpracą zespołową. Można również odwrócić sytuację i zapytać uczniów, co może wpływać na to, że jakiejś grupie nie udało się osiągnąć celu i zrealizować określonych założeń i jakie czynniki mogą mieć na to największy wpływ. Dzieci powinny dyskutować o tym w maksymalnie czteroosobowych zespołach, a swoje wnioski spisywać w formie plakatu na dużym arkuszu papieru. Na koniec warto, aby każda grupa przedstawiła swoje wnioski. Na tej podstawie samoistnie można wysnuć wnioski, jak należy postępować i jakich zasad przestrzegać, aby odnieść sukces jako zespół. Trzeba jednak mieć świadomość, że uczniom może być trudno samodzielnie sformułować konkretne zasady (zwłaszcza, jeśli współpracujemy z młodszymi dziećmi), dlatego też niezbędne jest tutaj modelowanie tego procesu i sterowanie nim. Nauczyciel musi również dostosowywać swój język do wieku i możliwości poznawczych członków grupy.

Możliwe staje się także graficzne opracowanie zasad, które powinny obowiązywać w klasie. Do tego celu można wykorzystać matrycę „Analizy siły pola” (rys. 3), która pomaga nam scharakteryzować czynniki sprzyjające konkretnym działaniom i je utrudniające.
 

Rys. 3. Diagram pola siły (źródło: https://mfiles.pl/pl/index.php/Analiza_pola_si%C5%82)


Po opracowaniu kodeksu należy ustalić sankcje, czyli rzeczy, które wydarzą się, jeśli pos...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy