Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Muzyka i Rytmika

9 listopada 2020

NR 58 (Listopad 2020)

Muzyka i mowa, czyli o logorytmice
Część 2 – Muzyka i język

10

Logorytmika w sposób szczególny odwołuje się do związków muzyki i języka. Jako metoda terapii logopedycznej traktuje muzykę jako narzędzie wspierania rozwoju mowy dziecka. Wykorzystując połączenie muzyki i języka (słowa), staje się działaniem integrującym różne obszary rozwojowe, przy okazji uwzględniając potrzeby emocjonalne i artystyczne. 
 

Zgodnie z koncepcją uczenia się muzyki wg Edwina Eliasa Gordona, dziecko nabywa kompetencji muzycznych tak samo, jak uczy się języka ojczystego. Począwszy od słuchania, przez próby naśladowania, aż do świadomego operowania nabytymi narzędziami, w sposób naturalny przyswaja i poszerza swoją wiedzę i umiejętności. Podobieństwa między nabywaniem umiejętności muzycznych a językowych zauważył Shinichi Suzuki, który z pomocą autorskiej Metody Języka Ojczystego wprowadzał uczniów w świat gry na instrumentach. Analizując proces przyswajania języka, postanowił zastosować te same elementy w metodzie edukacji muzycznej. Zauważalne w teorii i praktyce związki muzyki i języka, pozornie odległych obszarów, wskazują na integracyjne i holistyczne spojrzenie na proces rozwoju dziecka – w odniesieniu do rozwoju nie tylko muzycznego, ale też ogólnego, w tym rozwoju mowy.

POLECAMY

Logorytmika, jako materiał dydaktyczny, obok różnych ćwiczeń muzyczno-ruchowych wykorzystuje również te, w których funkcję dominującą pełni słowo. W drugiej części artykułu, poświęconej zagadnieniu logorytmiki, skupię się właśnie na tym aspekcie metody, wskazując przy tym na liczne powiązania między muzyką a językiem i mową.

Język muzyki a język codzienny

Kompozytor Claude Debussy powiedział: „Muzyka zaczyna się tam, gdzie słowo jest bezsilne – nie potrafi oddać wyrazu; muzyka jest tworzona dla niewyrażalnego”. Mówi się, że muzyka jest jednym z podstawowych sposobów komunikacji, że pozwala na przekazywanie emocji, intencji i znaczeń. O utworach muzycznych można powiedzieć, że są napisane językiem muzyki, który to jest uniwersalny i ponadczasowy, zrozumiały niezależnie od kultury czy języka rodzimego. Język muzyki wydaje się być dostępny i jasny dla wszystkich uczestniczących w jej doświadczaniu i umożliwiający jednoczące porozumienie ponad własnymi językami, podziałami, różnicami.

Kompozytor Claude Debussy powiedział: „Muzyka zaczyna się tam, gdzie słowo jest bezsilne – nie potrafi oddać wyrazu; muzyka jest tworzona dla niewyrażalnego”. 

Jadwiga Uchyła-Zroski, definiując język muzyki, wskazuje, że są nim elementy dzieła muzycznego (rytm, melodia, dynamika, tempo, harmonia, artykulacja), zaprezentowane w określonej formie muzycznej, cechujące się artystycznym ujęciem treści z zachowaniem reguł fonologii, składni i semantyki. Zofia Lissa, odwołując się do semantyczności dzieł muzycznych, wnioskuje, że dzieło muzyczne, pomimo przeważającej ilości struktur asemantycznych, posiada również układy dźwiękowe spełniające funkcję reprezentowania oraz że, poza strukturami dźwiękowymi, funkcję semantyczną w muzyce mogą pełnić zjawiska ruchowe i wzrokowe towarzyszące muzyce, co ma miejsce chociażby w przypadku muzyki filmowej. Claude Levi-Strauss zauważa, że muzyka posiada własny nośnik, który nie musi być zastępowany przez żaden inny (pozamuzyczny). Muzyka sama w sobie jest narzędziem komunikacyjnym, z którego można uczynić pismo służące notowaniu muzyki lub język, za którego pomocą porozumiewamy się sami ze sobą i z innymi ludźmi, mówiąc o muzyce.

Wśród podobieństw między językiem muzyki a językiem codziennym należy wspomnieć także o zapisie nutowym, będącym formą muzycznego słowa pisanego. Dzięki możliwości zapisu dźwięków pod postacią zrozumiałą dla każdego muzyka staje się możliwy przekaz konkretnych treści, znaczeń i emocji, które chciał przekazać lub wzbudzić kompozytor. Magdalena Krasińska, idąc o krok dalej, stwierdza, że utwór muzyczny nie jest tylko zapisem nutowym, ale że nuty pełnią funkcję intencjonalną, posiadając funkcję symbolizowania (oznaczania). Każda nuta zapisana na pięciolinii staje się swoistym symbolem, znakiem niosącym pewną intencję. Pełna intencja kompozytora jest znana wówczas, gdy symbole te, scalone w całość, są przekazywane w formie wykonania przez muzyka – wokalistę lub instrumentalistę.

Język muzyki może doskonale uzupełniać się z językiem codziennym – i odwrotnie. Piosenka, jako najbliższa dziecku forma muzyczna, jest narzędziem pogłębiania dziecięcej wiedzy o świecie, o własnych emocjach i doświadczeniach, a także materiałem wpływającym na rozwój kompetencji muzycznych i językowych. Z jednej strony słowa piosenki mogą stymulować rozwój dziecięcego słownika o nowe pojęcia, z drugiej, wraz z rytmem i melodią, mogą stać się ćwiczeniem wspierania prawidłowego rozwoju mowy przy jednoczesnym kontakcie z dziełem muzycznym.

Muzyka a język i mowa dziecka – ćwiczenia słowno-muzyczne

Potrzeba komunikowania się dziecka z otoczeniem już na początkowym etapie rozwoju powoduje, że słowo (rytm i intonacja) staje się jego przedmiotem zainteresowań. Pierwsze spontaniczne dźwięki tworzone przez dziecko stają się próbą nawiązania dialogu, przekazania informacji, z czasem zyskują konkretne znaczenie...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy