Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Efekt domina

11 lutego 2020

NR 53 (Luty 2020)

Efekt Domina. Materiały dla nauczycieli do pracy z uczniami na pierwszym etapie edukacji (w klasach I–III)
Tytuł cyklu: Podróż po świecie wartości

163

Zapraszamy w „Podróż po świecie wartości”

Czas wyruszyć w jedną z najważniejszych i nigdy nie kończących się podróży – podróż po świecie wartości. Umiejętności rozpoznawania wartości, określenia tych dla siebie najważniejszych i ich realizacji w konkretnych działaniach, a także rozmowy o wartościach z innymi to kompetencje, które już w tej chwili są nie do przecenienia. Dzięki nim możemy odkrywać i nadawać głębszy sens temu, co chcemy wyrazić – a to pierwsza z „10 kompetencji przyszłości” według raportu Future Work Skills 2020*. Już dzisiaj możecie więc Państwo ze swoimi uczniami rozpocząć niezwykłą przygodę, która pomoże wypełnić kluczowymi kompetencjami walizeczkę, z którą kilkulatkowie wyruszą dalej w życie.

W poprzednim numerze „Życia Szkoły” opublikowany został scenariusz wprowadzający do cyklu zajęć „Podróż po świecie wartości”, w którym pod Waszym kierunkiem uczniowie określali, czym w ogóle są „wartości”. W tym numerze zapraszamy już do wyruszenia w podróż. Zaczynamy od poznania historii Maame, dziewczynki z Ghany. Bohaterka opowiada o tym, jak odkryła wartość wolności i jej granice.

Historia oparta jest na faktach – inspiracją do powstania tego scenariusza i podjęcia tematu wolności było wsparcie przez Kulczyk Foundation akcji ratunkowych dzieci−niewolników oraz umożliwienie im normalnego życia. Oczywiste jest, że uczniowie w klasach I–III nie są gotowi do rozmowy o problemie współczesnego niewolnictwa, uważaliśmy jednak za niezwykle istotne zachęcenie młodych ludzi do podjęcia refleksji o swojej wolności i tym, co ich ogranicza i dlaczego. Uświadomienie sobie swojej wolności jest niezwykłym doznaniem, choć wymaga przejścia z wysokiego poziomu abstrakcji do konkretnego wymiaru tej wartości. Jeśli potrzebujecie Państwo także dodatkowych informacji wspierających przy podjęciu takiego tematu z dziećmi, zachęcamy do skorzystania z broszury o prawach (i obowiązkach) dzieci, dostępnej na stronie internetowej Kulczyk Foundation.

Trzeci w cyklu scenariusz zajęć porusza temat autoekspresji – także jako wartości, która pozwala człowiekowi realizować swoją wolność. Zainspirowani tym, jak wzmacniające dla poczucia własnej wartości uczniów mogą lekcje baletu w slumsach Nairobi w Kenii**, zapraszamy Państwa do pochylenia się nad tym, na ile różnorodnych sposobów można wyrażać siebie i jak wykonywanie nawet codziennych czynności na swój sposób, może być źródłem satysfakcji i wyższej samooceny.

Wychodząc z założenia, że Państwo rozpoczynacie z dziećmi ważne tematy, które potem mogą wymagać kontynuacji nie tylko w szkole, ale i w środowisku rodzinnym, do każdego scenariusza w cyklu przygotowaliśmy specjalną informację dla rodziców i opiekunów, która nie tylko podsumowuje to, co zrobiliście Państwo na zajęciach, ale i daje konkretne pomysły na to, jak można rozwijać temat danej wartości w domu.

* Future Work Skills 2020 – raport oprac. przez Institute for the Future dla University of Phoenix Research Institute. Podobnie ważne miejsce pracy na wartościach wskazują inne raporty, m.in. Future of skills employment 2030, Pearson, 2017; The Work of the Future: Shaping Technology and Institutions, MIT Task Force on the Work for the Future, 2019; Kompetencje przyszłości – jak je kształtować w elastycznym ekosystemie edukacyjnym, DELab UW na zlecenie PFR I Google, 2019.
**Na podstawie wyników badania dot. wpływu baletu na uczniów uczestniczących w zajęciach baletowych organizowanych przez Project Elimu w Kenii.

  • Scenariusze cyklu „Podróż po świecie wartości” oparte są na wybranych projektach pomocowych zrealizowanych przez Kulczyk Foundation w latach 2018−2019. Autorzy listów będących elementami scenariuszy są fikcyjni, a ich historie są reprezentatywne dla społeczności, z którą projekt w danym kraju był realizowany i mają na celu przedstawienie wartości powiązanej z problemem, którego rozwiązanie wsparła Fundacja.
  • Cykl „Podróż po świecie wartości” jest autorską publikacją edukacyjną Kulczyk Foundation, przygotowaną pod patronatem merytorycznym Wydziału Studiów Edukacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i jest objęta honorowym patronatem Rzecznika Praw Obywatelskich dra Adama Bodnara.

Kulczyk Foundation

Prywatna fundacja założona w 2013 roku przez Grażynę Kulczyk, dr Jana Kulczyka i Dominikę Kulczyk. Jej podstawowym celem jest walka z problemami dyskryminacji i nierówności, które dotykają kobiety i dzieci, w celu kreowania świata pozbawionego barier. Fundacja, we współpracy z partnerami, wdraża zmiany społeczne oparte na zrównoważonych rozwiązaniach, które nazywa „Efektem Domina”. Prezeską Fundacji jest Dominika Kulczyk – polska inwestorka i filantropka. Jej misją jest wspieranie projektów, które obejmują tematykę światowego rozwoju. Jest także autorką filmów dokumentalnych podejmujących problemy społeczności na całym świecie oraz zwolenniczką i propagatorką Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ.

Kulczyk Foundation od początku swojego istnienia działa na rzecz kształtowania kompetencji społeczno-emocjonalnych dzieci i młodzieży. W tym celu przygotowywane są scenariusze lekcji, które w atrakcyjny i dostosowany do różnych etapów edukacji sposób tłumaczą złożony świat uniwersalnych wartości, przeżywanych emocji i postaw prospołecznych. Zadaniem tych materiałów jest wsparcie uczniów w lepszym poznaniu siebie i innych ludzi. Edycja materiałów dla nauczycieli z roku 2019 została objęta Honorowym Patronatem Rzecznika Praw Obywatelskich dra Adama Bodnara.
Więcej informacji: www.kulczykfoundation.org.pl

Drugie zajęcia w cyklu 
„Podróż po świecie wartości” – „Wolność – Ghana”

scenariusz 2 z 10
autorki: Anna Brzezińska, Iwona Krysińska, prof. UAM dr hab. Kinga Kuszak, Dorota Kuszyńska (Kulczyk Foundation)

Cel główny

  • Zwrócenie uwagi uczniów na to, czym jest wolność.

Cele szczegółowe
Uczeń: 

  • definiuje wolność jako prawo do postępowania zgodnie z własną wolą;
  • rozumie, że wolność jednostki ma swoje granice − nie można realizować własnego prawa do wolności kosztem innych ludzi;
  • wyznacza granice wolności określone własnym bezpieczeństwem oraz bezpieczeństwem i prawem do wolności drugiej osoby.

Realizowane punkty podstawy programowej:
I. 1.1), 1.2), 1.3), 1.5); 2.2), 2.3), 2.7)
III. 1.4), 1.9), 1.10)
IV. 3.3)
V. 2.1); 2.3)
VI. 1.1)

Środki dydaktyczne:

  • list od Maame z Ghany (do wydrukowania w 1 egz.),
  • zdjęcia z Ghany (do wydrukowania w wersji kolorowej po 1 egz. w formacie A4),
  • karta pracy „Wolność” (do wydrukowania dla każdego ucznia),
  • duża mapa świata lub globus,
  • koperta formatu A4,
  • arkusz papieru formatu A2 i flamastry.

Przygotowanie do zajęć
Przed zajęciami wydrukuj list od Maame oraz zdjęcia z Ghany i włóż je do koperty zaadresowanej do uczniów.

Przebieg zajęć

Podróż po świecie wartości: Wolność Ghana

Wyruszamy w podróż – rozpoczęcie zajęć

  • Powitaj uczniów, zaproś ich do przygotowania teczek−walizek i wyruszenia w drogę. Niech swobodnie poruszają się po sali w dowolnym tempie.
  • Zatrzymaj ich, poproś, by usiedli i zapytaj: 
    - Czy pamiętacie, jaki jest cel naszej wspólnej podróży?
    - Co nam wskazuje kierunek, w którym zmierzamy podczas naszej podróży?

Wprowadź temat zajęć:

  • Dzisiaj odwiedzimy dziewczynkę, która mieszka w jednym z państw w Afryce – w Ghanie. Właśnie tu dotarliśmy!
  • Wskaż na mapie lub globusie Ghanę i ją oznacz. Uczniowie też zaznaczają to państwo na swoich mapach wyjętych z teczek−walizek.
  • W tym kraju jest jedno z największych na świecie sztucznych jezior – jezioro Wolta. To, że jest sztuczne, znaczy, że nie powstało naturalnie, tylko stworzył je człowiek. W jeziorze Wolta żyje mnóstwo ryb. Ich łowienie i sprzedaż to główne źródło utrzymania okolicznych mieszkańców. Nad tym jeziorem mieszka 8-letnia Maame, która chce Wam opowiedzieć o tym, co dla niej najważniejsze.

Czym jest wolność? – zapoznanie się z treścią listu z Ghany

  • Wyjmij list od Maame z koperty i odczytaj.

Cześć!
Mam na imię Maame, mam 8 lat. Mieszkam w mieście Kete-Krachi [czyt. ketekraczi] nad jeziorem Wolta w Ghanie.
Słyszałam, że wybraliście się w podróż, bo chcecie wiedzieć, co jest ważne dla innych ludzi, żyjących w różnych częściach świata. Cieszę się, że dotarliście tu, do Ghany w Afryce. Bardzo chętnie Wam opowiem o tym, czego ja się dowiedziałam niedawno i co jest dla mnie cenne.
Nie wiem, czy wiecie, że jezioro Wolta to jedno z największych sztucznych jezior na świecie? To znaczy, że zrobili je ludzie. Lubię patrzeć na to jezioro, choć wyobraźcie sobie, że są tam krokodyle! Na samą myśl o tym czuję dreszcze. Więc bez opieki raczej nie mam ochoty wchodzić do wody.
Dlatego tak zdziwiło mnie, kiedy zobaczyłam, że po jeziorze pływają łódki, a w nich nie tylko dorośli, ale i dzieci. Chciałam je zapytać, jak to jest, tak pływać po wodzie pełnej krokodyli i czy się nie boją? Widziałam, że nawet wyskakują z łódek i nurkują w jeziorze.

  • Przerwij czytanie i powiedz uczniom, że Maame załączyła tu dwa zdjęcia. Pokaż je uczniom i powróć do odczytywania listu.
     
Fot. 1 i fot. 2. Chłopcy pracujący przy połowie ryb na jeziorze Wolta


Kiedyś rodzice pozwolili mi poczekać, aż jedna z tych łódek przypłynie do brzegu. Przyglądałam się chłopcom, którzy jak tylko wyskoczyli na ląd, zaczęli od razu rozplątywać sieć. Nawet chwilę nie odpoczęli! Nic nie zjedli, nie mieli butelek z wodą. Chciałam im pomóc trochę z tym rozplątywaniem, ale przegonił mnie mężczyzna, który z nimi wyszedł z łódki.
Poczekałam więc w ukryciu, aż chłopcy skończą swoją pracę. Chciałam zapytać, jak to jest z tymi krokodylami i czy się ich nie boją. Kiedy podeszłam, zobaczyłam, że mają porozcinane palce od rozplątywania sieci. Jeden z chłopców tylko uśmiechnął się smutno do mnie i powiedział, że krokodyli już się nie boi, bo jak nie zanurkuje i nie odplącze sieci, to jego pan go pobije – a tego boi się dużo bardziej. Zrobiło mi się bardzo przykro: jak to możliwe, żeby tak źle traktować dzieci! Tak nie powinno być! Nie widziałam tych chłopców ani razu u nas w szkole. Powiedziałam o tym mamie. Ona obiecała, że zapyta znajomego pana, który pływa po jeziorze. Bo przecież każde dziecko powinno móc chodzić do szkoły i się bawić!
Wiecie, co się wydarzyło? Pan, który pływa po jeziorze i uczy też w naszej szkole, zawiadomił policję, że chłopcy nie chodzą do szkoły, tylko pracują. Zadbał o to, żeby nie musieli już pracować i mogli pójść do szkoły. Uczą się teraz razem z nami. I wierzcie mi, oni mają taki wielki zapał do nauki! I zawsze gramy razem po lekcjach w piłkę, niezależnie od pogody. To od nich się dowiedziałam, że ważna jest wolność. Powiedzieli mi, że wolnym jest się wtedy, kiedy można robić rzeczy, do których ma się prawo i które chce się robić. I że nikt nie może nam tego zabronić. Dzięki nowym kolegom inaczej też patrzę na swoje życie i obowiązki, np. w szkole. Chodzenie do szkoły to przecież też obowiązek i czasami wolałabym zostać w domu. Ale wiem, że nie zawsze można robić tylko to, na co ma się ochotę. Rozumiem, że w szkole mogę dowiedzieć się wielu ciekawych i ważnych rzeczy. Mam fajnych kolegów i koleżanki, z którymi spotykamy się po lekcjach. Kiedy tak o tym myślę, to czuję się wolna.
Rodzice też dbają o moją wolność – pilnują, żeby nie działa mi się krzywda.
Skoro poszukujecie tego, co jest w życiu ważne, to moim zdaniem możecie pomyśleć o wolności.
Pozdrawiam Was znad jeziora Wolta
i życzę szczęśliwej podróży
Maame

 

*Zwróć uwagę na reakcje uczniów na tę historię, szczególnie na kwestię przemocy fizycznej, której doświadczają chłopcy pracujący na jeziorze. Jeśli zauważysz coś niepokojącego, postaraj się porozmawiać z uczniem na osobności i przyjrzeć się, czy nie jest potrzebne wsparcie szkolnego psychologa.


List z Ghany – rozmowa

  • Zaproś uczniów do rozmowy. Możesz zapytać:
    - O czym napisała do was Maame?
    - Co na ten temat sądzicie?
    - Co dla Maame jest najważniejsze?

Sposoby przeżywania swojej wolności – rozmowa w grupach

  • Poproś uczniów, by podzielili się na 4−5-osobowe grupy. Powiedz, że Maame przygotowała dla nich kilka zdjęć, bo chciała im pokazać swoich znajomych i miejsce, w którym żyje. Rozłóż na podłodze wydruki. Poproś, by każda grupa wybrała dwa zdjęcia.
     
Fot. 3. Moi znajomi ze szkoły grają w gumę

 

Fot. 4. Dzieci pracujące na łódkach na jeziorze Wolta

 

Fot. 5. Chłopiec pracujący przy połowie ryb na jeziorze Wolta

 

Fot. 6. Uczniowie podczas lekcji w mojej szkole

 

Fot. 7. Koledzy z mojej szkoły po lekcjach

 

Fot. 8. Koleżanki ze szkoły ze starszych klas

 

Fot. 9. Mój szkolny kolega czyta po lekcjach

 

  • Daj uczniom chwilę na przyjrzenie się wybranym zdjęciom, a następnie zapytaj:
    - Jak myślicie, czy osoby na tych zdjęciach czują się wolne?
    - Na jakiej podstawie tak sądzicie?
  • Poproś, aby przez chwilę porozmawiali na ten temat w grupach.
  • Zaproś do rozmowy całą klasę:
    - Kiedy czujecie się wolni?

Z czym kojarzy ci się wolność? – metoda pomyśl−porozmawiaj−podziel się oraz przygotowanie plakatu

  • Zapytaj: 
    - Z czym kojarzy się wam wolność?
  • Poproś uczniów o dobranie się w pary i przedstaw plan działania:
    - najpierw przez minutę uczniowie sami zastanawiają się nad odpowiedzią,
    - następnie rozmawiają o swoich skojarzeniach z koleżanką lub kolegą z pary,
    - na koniec wszyscy tworzą wspólny plakat przedstawiający to, co im kojarzy się z wolnością.

 

Jeśli uważasz, że Twoi uczniowie będą bardziej skupieni w czasie żywej rozmowy, a nie rozpisywania ich przemyśleń w tabeli, możesz przeprowadzić tę aktywność w formie ustnej.


Ograniczenia naszej wolności – burza mózgów i analiza pomysłów

  • Zapytaj uczniów:
    - Co by było, gdybyśmy mogli robić wszystko, na co mamy ochotę – to, co przyjdzie nam do głowy? Gdybyśmy nie mieli żadnych ograniczeń?
  • Uczniowie przedstawiają swoje pomysły. Zapisz je wszystkie na tablicy lub arkuszu papieru.
  • Następnie na tablicy lub arkuszu papieru narysuj tabelę składającą się z trzech kolumn i tylu wierszy, ile uczniowie wymienili różnych aktywności. W środkową kolumnę w pierwszym wersie wpisz: Co mamy ochotę robić?, a w następnych wierszach wypisz aktywności. Pozostałe kolumny zostaw niewypełnione. Następnie poproś uczniów, by zastanowili się nad tym:
    - Co sprawia, że chcieliby robić te rzeczy?
    - Dlaczego nie mogą tego robić?
  • Rozpocznij rozmowę dotyczącą poszczególnych aktywności, wnioski zapisuj w tabeli.

 

Tabela 1. Przykładowe pomysły uczniów
Dlaczego chcemy to robić? Co mamy ochotę robić? Dlaczego nie możemy tego robić?
Jakie byłyby tego konsekwencje?
Jest fajne, lubię to. 
(potrzeba: przyjemności, zabawy
Bawić się do nocy Będziemy niewy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 10 wydań magazynu "Życie Szkoły"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Możliwość pobrania materiałów dodatkowych
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy