Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp , Muzyczne inspiracje

9 stycznia 2020

NR 52 (Styczeń 2020)

Aktywności muzyczne a rozwój języka emocji dziecka

160

Powodem, dla którego tak wielu z nas podejmuje aktywność muzyczną jest fakt, że muzyka potrafi wzbudzać głębokie i silne emocje, oraz że te emocje może wyrażać w formie pozawerbalnej.

Kiedy brakuje nam słów do opisania własnych emocji, odczuć, doświadczeń, przeżyć, z pomocą przychodzi muzyka, która w swojej różnorodności jest w stanie „opisać” to, co „nieopisywalne”, wyrazić nasze tęsknoty, radości, ból, ekscytację. Ponadto, muzyka jako obszar o „miękkich” granicach nie hamuje zaspokajania naturalnych potrzeb, w tym potrzeby ekspresji i doświadczania przeżycia artystycznego. Także u dzieci zauważa się naturalną potrzebę kontaktu z muzyką, co objawia się w formie mimowolnego ruchu, nucenia, poruszania przedmiotami zgodnie z przebiegami melodyczno-rytmicznymi utworu.
Aktywności muzyczne i muzyczno-ruchowe mogą zaspokajać naturalne potrzeby dziecka. Działania muzyczno-ruchowe z piosenką i z akompaniamentem zaspokajają naturalną potrzebę ruchu, warunkują prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny oraz przyczyniają się do rozwoju społecznego. Działania te sprzyjają nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji z rówieśnikami, są źródłem radości, niwelują napięcia emocjonalne, ośmielają wycofanych wychowanków, uczą współpracy przy wykonywaniu zadań oraz samodzielności w rozwiązywaniu problemów. Muzyka może pobudzać uczucia o charakterze moralnym i społecznym, uczyć współprzeżywania i kształcić zdolność do empatii.
Działania muzyczne bogate w treści pozamuzyczne, np. słowa piosenki, mogą wzmacniać dziecięce rozumienie, rozpoznawanie i nazywanie różnych stanów emocjonalnych, nie tylko w odniesieniu do emocji podstawowych, tj. radość, złość, strach, ale także emocji złożonych lub uczuć wyższych, tj. duma, ciekawość, miłość. Umiejętność werbalizowania emocji własnych i innych ludzi jest determinantem prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie, nawiązywania szczerych i głębokich relacji, jak i drogą do zrozumienia siebie. W tym ujęciu aktywności muzyczne są spoiwem łączącym edukację emocjonalną z językową i muzyczną.

Muzyka a emocje

Muzyka traktowana jest jako jeden z podstawowych sposobów komunikacji pozwalający na przekazywanie emocji, odczuć i znaczeń. Często mówi się o muzyce jako o języku emocji, o tym, jakoby muzyka wyrażała emocje. Zauważa się również, że emocja jest jedną z podstawowych treści muzyki, bowiem wyraża to, co dotyka i porusza człowieka. To poruszenie bywa niejednoznaczne, trudne do opisania i za każdym razem inne. Nie ma bowiem jednej niepowtarzalnej emocji, która pojawia się podczas kontaktu z muzyką. Emocje te są różne, jak różny jest odbiór utworu muzycznego, jego ukryte treści pozamuzyczne czy sama budowa formalna. Aspekt emocjonalny podczas kontaktu z muzyką może pojawić się w momencie uruchomienia skojarzeń pozamuzycznych ukrytych w utworze, wspomnień czy też doświadczeń, które przywołuje muzyka lub też sama struktura dzieła – linia melodyczna, harmonia, barwa instrumentu. Emocje mogą zostać wzbudzone także podczas kontaktów z drugim człowiekiem, np. podczas śpiewu w zespole wokalnym, chórze, podczas wykonywania tańca grupowego lub w duecie, podczas odtwarzania lub tworzenia utworu instrumentalnego w zespole. Wspólnotowy charakter takich działań muzycznych wzmacnia odczuwanie radości ze wspólnych dążeń i sukcesów.
W każdej kulturze ludzie doznają silnych emocji, gdy angażują się w muzykę, co świadczy o ponadkulturowym uniwersalizmie muzyki. Doświadczenia te są silne, znaczące i motywujące do dalszych działań. Świadomość wzbudzania odczuć wynikających z doświadczeń muzycznych pozwala na projektowanie własnych emocji i nastrojów, wzbudzania emocji przyjemnych (pozytywnych) lub nieprzyjemnych (negatywnych). Emocje wzbudzane poprzez kontakt z muzyką mają krótki czas trwania, nie są ściśle zsynchronizowane z bodźcem (utworem), ale są intensywne i na długo zapadają w pamięci. Ponadto, każdy może odczuwać subiektywnie emocje muzyczne, które nie są poddawane obiektywnej ocenie, co z perspektywy pedagogicznej ma znaczenie w odniesieniu do stymulowania zmian zachodzących w człowieku pod wpływem muzyki.

Aktywności muzyczne a wzmacnianie rozwoju emocjonalnego dziecka

Emocje wynikające z kontaktu z muzyką pojawiają się nie tylko w trakcie słuchania utworu, ale także (lub przede wszystkim) podczas aktywności, którym towarzyszy muzyka, takich jak śpiew, gra na instrumentach, ruch przy muzyce, taniec, tańce integracyjne, zabawy muzyczno-ruchowe. Wymienione aktywności znajdują się w obszarze edukacji muzycznej, która w edukacji zintegrowanej może stać się narzędziem do stymulowania kompetencji innych niż muzyczne. Muzyczna edukacja wczesnoszkolna może silnie aktywizować sferę emocji, która przejawia się w formie przeżyć, uczuć, odczuć i wzruszeń, a aktywności muzyczne realizowane podczas zajęć, dzięki wspólnemu muzykowaniu, mogą stać się formą porozumienia, wyrażenia stanów psychicznych, opisem sytuacji, czyli swoistym sposobem komunikacji.
Otwarty i nieskrępowany kontakt z muzyką może mieć miejsce tylko przy odpowiednich warunkach emocjonalnych, tj. poczucia rozluźnienia, bezpieczeństwa, relaksu i braku oceniania. Tworzenie przez nauczyciela warunków uwzględniających powyższe wskazania wiąże się ze wzbudzaniem emocji pozytywnych wynikających z muzycznych doświadczeń. Dziecko, odczuwając pozytywne stany emocjonalne podczas aktywności muzycznej, dąży do ich powtarzania, a stany te mogą być przenoszone na inne rodzaje działań. Wiąże się to także z tzw. śladami emocjonalnymi pozostawionymi po kontakcie z muzyką, co dodatkowo wzmacnia rozwój emocjonalny w kontekście długofalowym. Staje się to swego rodzaju działaniem profilaktycznym lub terapeutycznym.
Wartym zauważenia jest fakt, iż zgodnie z wynikami badań nie istnieje współzależność pomiędzy uzdolnieniami muzycznymi a rozwojem emocjonalnym dziecka. Jest to wniosek mający wydźwięk zdecydowanie pozytywny, bowiem daje podstawę do słuszności wzmacniania dziecięcego rozwoju działaniami muzycznymi niezależnie od wrodzonych kompetencji muzycznych danego dziecka. Stymulowanie rozwoju emocjonalnego dziecka poprzez jego muzyczną aktywność powinno być zatem stałym komponentem edukacji.

Aktywności muzyczne a werbalizowanie emocji przez dzieci

Jednym z narzędzi nauczyciela w procesie wspierania rozwoju emocjonalnego może być piosenka, która łączy język naturalny z językiem muzyki w formie przystępnej możliwościom dziecka. Muzyka wokalna jest najbliższa percepcji dziecka, ponieważ dzięki treści zawartej w tekście ułatwia odbiór treści muzycznych. W edukacji wczesnoszkolnej piosenka jako podstawowa miniatura muzyczna prezentująca dziecku wiele różnych walorów ekspresyjno-estetycznych zawiera w sobie proste treści słowno-muzyczne przystępne dla dziecięcego poznania; jest najprostszym utworem muzycznym, dostosowanym do możliwości głosowych i percepcyjnych wychowanków, dzięki czemu dziecko potrafi ją zrozumieć, zapamiętać i odtworzyć.
Dzieci o wiele wcześniej reagują na słowa piosenki niż na jej melodię, dlatego piosenka staje się narzędziem służącym nie tylko stymulowaniu rozwoju kompetencji muzycznych, ale także pogłębianiu innych kompetencji, np. z zakresu rozpoznawania i nazywania emocji. Proponując uczniom utwory wokalne bogate w treści związane z emocjami, dajemy im szansę wejścia w rolę bohatera utworu i wraz z nim przeżywania różnych sytuacji, którym towarzyszą emocje. Dlatego też tak ważny wydaje się być tekst piosenki, który korelując ze strukturą dźwiękową może skutecznie wpływać na pogłębianie słownika dziecka o nowe pojęcia i zwroty, nie nużąc, a aktywizując uczniów. W takim przypadku rozwój dziecka wspierany jest w formie zintegrowanej i holistycznej bez sztucznego podziału na kompetencje poznawcze, emocjonalne i muzyczne.
Zintegrowany charakter edukacji emocjonalnej dziecka w wieku wczesnoszkolnym widoczny jest także w odnie...

Artykuł jest dostępny dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy