Podstawy edukacji

03.01.2012

Dyscyplina w klasie - poglądy, pojęcia

zdjęcie

Bogdan Jankowski

 

 

Przeważa opinia, że dobry nauczyciel to ten, który nie ma problemu z dyscypliną na lekcji. Ale czym jest dyscyplina? Z jednej strony termin ten wywołuje negatywne skojarzenia, budzi nawet opór jakocoś, co zagraża wolności człowieka, podporządkowuje jednych drugim. Podzielając taki pogląd i dyskutując o dyscyplinie, należy wyrażać dezaprobatę wobec niej. Z drugiej strony często jednak dyscyplinujemy innych albo siebie, potrzebujemy dyscypliny, bo pomaga pracować. Co więc należy rozumieć pod pojęciem dyscypliny?

 
Dyscyplina to podporządkowanie się ustalonym normom, przepisom i przestrzeganie porządku, co ma pomóc w osiągnięciu obranego celu. Dyscyplina w klasie oznaczać będziestopień, w jakim uczniowie zachowują się właściwie, są zaangażowani w wykonywanie zadań i nie powodują zakłóceń w pracy klasy.
 
Jako dyscyplinę określa się też zgodność zachowań uczniów z przyjętymi w klasie standardami zachowań w trakcie uczenia się. Tak rozumiana dyscyplina będzie skuteczna, gdy jest wyrazem świadomego funkcjonowania, zgodnego z przyjętymi regułami. Zawiera zarówno elementy zewnętrzne, takie jak:
·        regulaminy,
·        przyjęte zasady,
·        kontrakt,
·        procedury egzekwowania konsekwencji,
 
jak i uruchomione nastawienie wewnętrzne:
·        motywację,
·        pozytywne nastawienie,
·        aktywność jako rezultat wzbudzonego zainteresowania.
 
Jednakże dyscyplina czasem traktowana jest jako cel sam w sobie. Może to prowokować uczniów do nieakceptowanych zachowań: biernego lub czynnego sprzeciwu, buntu, który czasem przyjmuje formę agresji. Nauczanie staje się zadaniem drugorzędnym, a relacja z uczniem zostaje zablokowana.
 
Ważne
Cisza w klasie, kojarzona potocznie z dyscypliną, nie zawsze oznacza zaangażowanie się uczniów w pracę. Może być wyrazem oporu albo zastraszenia.
 
       Utrzymywanie dyscypliny to przede wszystkim czuwanie przez nauczyciela nad klasą i nad tym, co robią poszczególni uczniowie. Osiąga się ją poprzez obserwowanie zachowań uczniów, reagowanie i wpływanie na nie tak, by nie zakłócały przebiegu lekcji.
 
Obowiązują przy tym zasady:
·        Tyle dyscypliny na lekcji, ile jest konieczne.
·        Przyjęte w trakcie zajęć reguły obowiązują także nauczyciela.
 
Co pomaga utrzymać dyscyplinę w klasie?
Praca z uczniami wymaga od nauczyciela przede wszystkim refleksji, czy podejmowane lub planowane działania ustanawiają dyscyplinę na lekcjach, czy są objawem przymusu (pozbawianie innych prawa do swobodnego wyrażania siebie i posiadania własnej autonomii działania, występuje wtedy, gdy jedna osoba wywiera presję na inną i chce nad nią dominować).
 
Wielu nauczycieli uważa, że warunkiem zapewniania porządku na lekcjach jest wzbudzanie strachu i podporządkowanie sobie klasy. Próbują to osiągnąć na wiele sposobów, nie zważając na konsekwencje dla rozwoju emocjonalnego i społecznego uczniów. Ale czy rzeczywiście na tym zależy nauczycielowi w jego pracy? Przymus nie jest sposobem zapewniania dyscypliny – głównie ze względu na negatywne, dalekosiężne skutki dla rozwoju człowieka. Ponadto wzbudza takie reakcje ucznia jak bierność, autoagresję, agresję. Funkcjonowanie w warunkach przymusu zakłóca procesy poznawcze, co jest podstawą uczenia się. Aby zapewnić dyscyplinę w klasie, należałoby więc zrezygnować ze stosowania działań doraźnych i demonstrowania siły.
 
Podstawowe pytanie w dyskusji o szkolnej dyscyplinie brzmi: czy rzeczywiście to uczniowie są źródłem występujących problemów z dyscypliną na lekcji?
 
Niewłaściwe zachowanie uczniów jest często naturalną reakcją na to, czego muszą doświadczać w szkole. Problemem nie jest to, dlaczego pewni uczniowie przeszkadzają na lekcji, ale dlaczego niektórzy nauczyciele mają trudności w prowadzeniu zajęć. Bowiem szkoła pozbawiona sztywności dydaktycznej i poznawczej będzie zachęcać do nauki i przestanie przegrywać z innymi, pozaszkolnymi formami poznawania świata, ponieważ przestanie nudzić.
 
Warto zatem poszukać odpowiedzi na następujące pytania:
– Czym jest uczenie się i jaka ma być w nim moja rola jako nauczyciela?
– Na ile nasza szkoła, poprzez swoją ofertę edukacyjną i realizowaną formułę pracy, podąża za oczekiwaniami i możliwościami uczniów?
– Jakie mogą być przyczyny braku dyscypliny na lekcji?
– Co sprzyja wdrażaniu dyscypliny na zajęciach?
 
 
Bogdan Jankowski
Pedagog w szkołach i ośrodkach wychowawczych
Realizator szkoleń i warsztatów dla nauczycieli
Autor książki
„Wychowanie w szkole – jak tworzyć program wychowawczy?”
 
Więcej informacji, m.in. o zasadach utrzymania dyscypliny na lekcji, znajduje się w publikacji "Trudne sytuacje w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej."
 

 

Bank Wiedzy

zaloguj Zarejestruj się
Bezpłatne materiały do pobrania

Newsletter

Języki w klasach 1-3

Realizacja: ideo Ideo
Powered by: CMS Edito